کیهان آنلاین – روی سنگ مزار پدرم نوشته شده، دکتر مصطفی مصباح زاده، پدر مطبوعات نوین ایران. نوشته نشده پدر مطبوعات ایران. کلمه نوین به آن اضافه شده برای اینکه او همیشه در فکر آینده و پیشرفت مطبوعات ایران بخصوص روزنامه کیهان و نشریات وابسته به آن بوده است.
او می‌دانست که موفقیت کیهان تنها با داشتن آخرین ماشین‌آلات چاپ، حروف‌چینی و توزیع میسر نیست. بلکه باید نیروی انسانی داشته باشد که بتواند کیفیت و سطح بالای روزنامه‌نگاری را در ایران حفظ کند. به این خاطر بود که دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی را به وجود آورد.
امروز من خوشحالم که ثمره آن همه تلاش و کوشش‌های آن بزرگ‌مرد را به چشم می بینم و در جمع استادان و فارغ‌التحصیلان عزیز دانشکده حضور دارم .
در ضمن از برادر و همکار کیهانی عزیزم سیاوش آذری صمیمانه تشکر می‌کنم که این گردهمایی را امروز تشکیل داده است.
در اینجا بد نیست که به سابقه این تلاش‌ها اشاره کنم که همه آنها زمینه ایجاد دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی را فراهم کرد.
در سال ۱۳۳۴ پدرم پیشنهاد تأسیس یك دانشكدهٔ روزنامه‌نگاری در دانشگاه تهران را به شورای این دانشگاه ارائه كرد. شورای دانشگاه تهران پیشنهاد مذكور را پذیرفت و در سال ۱۳۳۵ برنامهٔ آموزشی دانشكدهٔ روزنامه‌نگاری را به تصویب رساند. دانشگاه تهران با انتخاب پدرم به عنوان رئیس این دانشكده، به وی مأموریت داد تا برای مطالعه دربارهٔ چگونگی تأسیس دانشكدهٔ روزنامه‌نگاری به كشورهای غربی مسافرت كند و با استخدام چند استاد خارجی و تهیهٔ وسایل فنی مورد نیاز، مقدمات تأسیس دانشكده را فراهم سازد.
پدرم برای انجام این مأموریت به آمریكا مسافرت كرد و ضمن بازدید از دانشكده‌ها و مؤسسه‌های آموزش روزنامه‌نگاری مشهور این كشور، چند نفر از استادان معروف آمریكایی را برای همكاری آموزشی به ایران دعوت نمود.
در این كلاس‌ها که در دانشگاه تهران تشکیل می‌شد، عده‌ای از نویسندگان و خبرنگاران مطبوعات شركت می‌كردند و از دروسی كه به زبان انگلیسی و با دشواری به كمك مترجم ترجمه می‌شدند، بهره می‌گرفتند.
عدم موفقیت تجربهٔ دانشگاه تهران در زمینهٔ آموزش روزنامه‌نگاری، پدرم را بر آن داشت تا با استفاده از امكانات مالی کیهان، عده‌ای از همكاران مطبوعاتی خود را برای تكمیل تحصیلات عالی در رشته روزنامه‌نگاری و شاخه‌های وابسته به آن، به دانشگاه‌های اروپا و آمریكا بفرستد و در بازگشت آنان، اندیشهٔ چندین‌سالهٔ تأسیس دانشكدهٔ مورد نظر را به اجرا درآورد.
در سال ۱۳۴۳ در حالی كه چند نفر از همكاران اعزامی كیهان به آمریكا و اروپا، تحصیلات عالی تخصصی خود را در دانشگاه‌های غربی به پایان رسانده و به ایران مراجعت كرده بودند، مؤسسهٔ كیهان به منظور تقویت هیأت تحریریهٔ نشریات خود و به عنوان یك اقدام آزمایشی، با كوشش شادروان دکتر کاظم معتمدنژاد و همكاری دكتر ابوالقاسم منصفی، یك “دورهٔ آموزش عالی روزنامه‌نگاری” ایجاد كرد. به این منظور، در تیرماه ۱۳۴۳ یك مسابقهٔ ورودی برگزار شد و از میان ۶۰۰ نفر داوطلبان دیپلمه و لیسانسیه كه در این مسابقه شركت كردند، ۲۵ نفر برای گذراندن دورهٔ مذكور، كه مدت دوسال در نظر گرفته شده بود، انتخاب گردیدند.
دروس تخصصی این دوره راجع به روزنامه‌نگاری و ارتباطات جمعی را دکتر کاظم معتمدنژاد و دكتر ابوالقاسم منصفی به عهده داشتند. در آموزش شیوهٔ نگارش فارسی، دكتر محمد استعلامی، دكترمحمد دبیر سیاقی و مرحوم حسین عمادافشار همكاری داشتند و عده‌ای از صاحب‌نظران و متخصصان هم برای دانشجویان سخنرانی‌هایی در زمینه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، بین‌المللی و مسائل مهم روز ایراد می‌کردند.
موفقیت این تجربهٔ جدید، پدرم را تشویق كرد تا برای تأسیس دانشكدهٔ مورد نظر و تربیت نیروی انسانیِ متخصص، از شورای مركزی دانشگاه‌ها تقاصای تاسیس موسسه عالی مطبوعات و روابط عمومی را بکند. شورای مرکزی دانشگاه‌ها در سال 1345 با این تقاضا موافقت کرد و این مؤسسه از پاییز سال 1346 با پذیرش دانشجو در دوره‌های لیسانسِ روزنامه‌نگاری، روابط عمومی، تبلیغات، فیلمبرداری، عكاسی و مترجمی، شروع به فعالیت کرد.
این را هم بگویم که در خرداد ۱۳۵۰ ، همزمان با پایان تحصیلات دورهٔ لیسانسِ نخستین دانشجویان، نام این مؤسسه عالی به “دانشكدهٔ علوم ارتباطات اجتماعی” تغییر یافت.
ریاست دانشكدهٔ علوم ارتباطات اجتماعی از زمان تأسیس تا سال ۱۳۵۶ به عهدهٔ مرحوم دكتر علیقلی اردلان، وزیر اسبق امور خارجهٔ ایران بود. شادروان دکتر کاظم معتمدنژاد، معاونت آموزشی و پژوهشی و دكتر ابوالقاسم منصفی، معاونت اداری و مالی دانشكده را به عهده داشتند.
دانشكدهٔ علوم ارتباطات اجتماعی از چهار گروه آموزشی شامل “گروه روزنامه‌نگاری” به ریاست دكتر صدرالدین الهی، «گروه روابط‌عمومی» به ریاست شادروان دكتر حمید نطقی، «گروه مترجمی» به ریاست دكتر حسین الهی‌قمشه‌ای، و گروه “مدیریت” به ریاست دكتر احمد طلوع شمس تشکیل شده بود.
پس از آغاز انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۵۹ و تعطیلی دانشگاه‌ها، فعالیت‌های آموزشی دانشكده علوم ارتباطات اجتماعی نیز متوقف و دانشکده دولتی شد.
در سال ۱۳۶۱، همزمان با تدوین برنامه‌های جدید برای بازگشایی دانشگاه‌ها از سوی ستاد انقلاب فرهنگی، دانشكدهٔ علوم ارتباطات اجتماعی عملاً منحل گردید.
از زمان بازگشایی دانشگاه‌ها در مهرماه ۱۳۶۲، كه برنامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها پس از سه سال توقف از سر گرفته شدند، به جای آموزش دروس تخصصی دوره‌های لیسانس “روزنامه‌نگاری” و «روابط عمومی»، تنها به آموزش ۳۸ واحد دروس گرایش “ارتباطات اجتماعی” پرداخته شد.
لازم به یادآوری است که در سال 1363 طرح ادغام دانشکده‌ها و موسسات آموزش عالی مستقر در تهران عملی شد و دانشگاه علامه طباطبایی با هشت دانشکده ایجاد گردید. دانشکده علوم اجتماعی که دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی را نیز در بر می‌گرفت، در این دانشگاه قرار گرفت .
پس از آن، كوشش‌های اعضای هیأت علمی گروه آموزشی “ارتباطات اجتماعی” بخصوص شادروان دکتر کاظم معتمدنژاد و دکتر نعیم بدیعی برای تجدید نظر در برنامهٔ آموزشی و استقلال مجدد رشتهٔ “علوم ارتباطات اجتماعی” دنبال شد.
دكتر بدیعی كه پس از پایان تحصیلات خود در رشته روزنامه‌نگاری در آمریكا در سال 1359 به ایران مراجعت كرده بود، از زمان بازگشایی دانشگاه‌ها در سال ۱۳۶۲، مدیریت گروه ارتباطات اجتماعی را به عهده گرفت و مدت ۱۸ سال این مسؤولیت را حفظ كرد و به احیای استقلال دانشكده كمك‌های فراوانی نمود.
آشنایی من و برادرم ایرج با نعیم از دوران دبستان شروع شده و تا به امروز مثل یک برادر و دوست به هم نزدیک هستیم. در ضمن پدر ایشان شادروان جعفر بدیعی از دوستان و یاران نزدیک پدرم و پایه‌گذار کیهان بچه‌ها بودند.
سرانجام در سال ۱۳۶۸ برنامهٔ آموزشی پیشنهادی گروه آموزشی ارتباطات اجتماعی برای تأسیس دورهٔ لیسانس “علوم ارتباطات اجتماعی” با دو شاخهٔ “روزنامه‌نگاری” و «روابط عمومی» از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی به تصویب رسید و همزمان با آن، برنامهٔ آموزشی دورهٔ فوق لیسانس “علوم ارتباطات اجتماعی” نیز تصویب گردید و با پذیرش دانشجو به طور مستقل برای دوره‌های لیسانس و فوق لیسانس علوم ارتباطات اجتماعی گام‌های جدیدی در راه گسترش و پیشرفت این رشته برداشته شد .
پس از برگزاری نخستین آزمون گزینش دانشجو برای دورهٔ فوق لیسانس علوم ارتباطات و تشكیل كلاس‌های درس این دوره، ضرورت تأسیس دورهٔ دكترای علوم ارتباطات نیز مورد توجه قرار گرفت. در سال 1375 نخستین آزمون گزینش دانشجو برای دوره دکترای این رشته انجام شد.
با همت و پافشاری هیأت علمی رشتهٔ علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، دانشكدهٔ مستقل علوم ارتباطات با سه رشته “روزنامه‌نگاری”، “روابط‌عمومی” و “مطالعات ارتباطی و فناوری اطلاعات” در سال 1383 شروع به فعالیت نمود.
در این زمان، ریاست دانشکده به عهده دکتر محمد مهدی فرقانی که خود از فارغ‌التحصیلان دوره لیسانس روزنامه‌نگاری دانشکده در قبل از انقلاب بود و هم‌چنین در آن زمان در هیات تحریریه روزنامه کیهان مشغول به کار بود، قرار داشت، و دکتر نعیم بدیعی، معاون پژوهشی و تحصیلات تکمیلی دانشکده بود. دکتر بدیعی در سال 1385 پس از 30 سال فعالیت دانشگاهی حود را بازنشسته کرد.
بدین ترتیب دانشکده علوم ارتباطات با کوشش‌های شادروان دکتر کاظم معتمدنژاد، دکتر نعیم بدیعی و دکتر محمد مهدی فرقانی نه تنها از بین نرفت بلکه مجددا بازگشایی شد.
از سال 1357 که پدرم کشور را ترک کرد تا سال 1383 که دانشکده علوم ارتباطات بازگشایی شد، همواره در جریان فعالیت‌های دانشکده از طریق شادروان دکتر معتمدنژاد بودند. دکتر معتمدنژاد در سفرهای خود به پاریس پدر را در جریان فعالیت‌های دانشکده قرار می دادند.
در نتیحه این کوشش‌ها آرزوی پدرم برای راه‌اندازی رشته روزنامه‌نگاری در ایران پس از بیش از 40 سال به بار نشست و دانشکده‌ای تاسیس شد که در آن دوره لیسانس- با سه رشته “روزنامه نگاری”، “روابط عمومی” و “مطالعات ارتباطی و فناوری اطلاعات” و دوره فوق لیسانس علوم ارتباطات اجتماعی و دوره دکترای علوم ارتباطات تدریس می‌شود.
متن سخنرانی پرویز مصباح زاده در گردهمایی استادان و فارغ التحصیلان دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی
کالیفرنیا – تابستان 2014
