افزایش شمار پناه‌جویان در جهان و نگاهی به پراکندگی جغرافیائی ایرانیان پناه‌جو (حنیف حیدرنژاد)

کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل متحد در گزارش سالیانه خود که در 26 مارس 2015 منتشر شده است، روند در حال افزایش پناهندگی بر اساس آمار ثبت شده برای سال 2014 را در 44 کشور که آنها را کشورهای صنعتی نامیده مورد بررسی قرار داده است.

بر این اساس سال 2014 بالاترین رقم ثبت متقاضیان پناهندگی در 22 سال گذشته را نشان می‌دهد. اصلی‌ترین دلیل این افزایش به جنگ در عراق و سوریه و دیگر نقاطی که در آنجا درگیری‌های مسلحانه در جریان است بر می‌گردد. نقض حقوق بشر نیز یکی دیگر از مهم‌ترین عوامل فرار انسان‌ها از کشورشان بوده است.

وضعیت پناه جویان در کشورهای ترانزیت اسف بار است

در مجموع در سال 2014 866.000 درخواست اولیه پناهندگی در این کشورها ثبت شده است که نسبت به سال پیش از آن افزایشی 45 درصدی را نشان می‌دهد. (سال 2013: 596.000 هزار درخواست). بدین تریب میزان پناه‌جویان بعد از جنگ و درگیری‌های بوسنی هرزگوین در سال 1992 به بالاترین میزان خود رسیده است.

کشورهای مبدأ پناه‌جویان

بالاترین میزان درخواست پناهندگی با بیش از 150.000 مورد مربوط به پناه‌جویان از کشور سوریه بوده است. از هر پنج درخواست پناهندگی ثبت شده، یک مورد آن مربوط به سوریه بوده است. بعد از سوریه، عراق با 68.700 درخواست پناهندگی در ردیف دوم و افغانستان با 68.000 درخواست در جای سوم قرار می‌گیرند. کشورهای بعدی که بیشترین پناه‌جویان از آنجا می‌آیند عبارتند از صربستان، کوزوو و اریتره.

ایران با 20.241 پناه‌جو (سال 2013: 20.482 نفر) در ردیف نهم این جدول قرار دارد.

کشورهای مقصد پناه‌جویان

در سال 2014 بالاترین درخواست پناهندگی- 173.000 درخواست- در کشور آلمان ثبت شده است، که یک چهارم آن مربوط به سوریه است.ن مربوط به سوریه بوده است. بعد از آلمان، ایالات متحده آمریکا با 121.000 درخواست با بیشترین پناه‌جویانی که از مکزیک و دیگر کشورهای آمریکای لاتین هستند در ردیف دوم قرار می‌گیرد.

در ترکیه [در دفتر کمیساریای عالی امور پناهندگان در این کشور] 87.800 درخواست پناهندگی ثبت شده است، بیشترین پناه‌جویان در این کشور از عراق می‌باشند. بعد از ترکیه سوئد قرار دارد با 75.100 درخواست ثبت شده، اکثرا مربوط به پناه‌جویان از سوریه و اریتره. ایتالیا نیز 75.100 درخواست پناهندگی را ثبت کرده که بالاترین میزان در این کشور تاکنون بوده است. بیشترین پناه‌جویان در ایتالیا از کشور مالی، گامبیا و نیجریه بوده‌اند.

توزیع سرانه پناه‌جویان

اگرچه کشورهای آلمان، ایالات متحده آمریکا و ترکیه پذیرای بیش از 60% مجموع پناه‌جویان بوده‌اند، اما اگر بخواهیم سرانه پناه‌جویان را نسبت به جمعیت کشورهای پذیرای پناه‌جویان در نظر بگیریم، کشور سوئد در ردیف اول قرار می‌گیرد. سوئد در پنج سال گذشته به ازاء هر 1000 نفر ساکنین این کشور، پذیرای 24.4 پناه‌جو بوده است. بعد از آن مالت، لوکزامبورگ و سوئیس و مونته نگرو قرارمی‌گیرند.

در استرالیا روند ثبت پناه‌جویان رشد منفی داشته است. در حالی که در سال 2013 در این کشور 11.700 درخواست پناهندگی ثبت شده بود، در سال 2014 با منفی 24 درصد، 9.000 درخواست جدید ثبت شده است.

افزایش شمار پناه‌جویان حاکی از روندی نگران کننده و خطرناک است. موضوعی که با خود از هم پاشیدگی خانواده‌ها را به دنبال آورده و سرنوشت بسیاری از انسان‌ها را با حوادثی دردناک همراه می‌سازد. وضعیتی که در عرصه اجتماعی- سیاسی، در بُعد منطق‌ ای و در سطح جهانی بحران‌های جدیدی را در خود پرورش می‌دهد.

پراکندگی جغرافیائی ایرانیان پناه‌جو

ایرانیان پناه‌جو در 34 کشور از 44 کشوری که کمیساریای عالی پناهندگی سازمان ملل لیست آنها را منتشر کرده است دیده می‌شوند. نقض مستمر و سیستماتیک حقوق بشر، سرکوب فعالان سیاسی- اجتماعی، سرکوب دگراندیشان مذهبی، فعالان ملی و قومی، سرکوب فعالان کارگری و دانشجوئی، سرکوب افراد به دلیل گرایش جنسی آنها و محدود کردن هرچه بیشتر آزادی‌های فردی و دخالت روزافزون در حریم خصوصی افراد و نداشتن چشم‌انداز برای آینده بهترِ شغلی و تحصیلی، مهم‌ترین دلایلی هستند که بسیاری از ایرانیان کشور را ترک می‌کنند.

تجربه سه دهه گذشته نشان می‌دهد که بسیاری از ایرانیان پناه‌جو به ناچار در برخی کشورهای ترانزیت ماندگار می‌شوند. ترکیه، یونان، قبرس و کشورهای شرق اروپا در اساس کشورهای ترانزیت برای رسیدن به کشورهای دیگر هستند. اما بسیاری از پناه‌جویان به دلایل مختلف، از جمله مشکلات مالی و کمبود پول، موفق به رساندن خود به کشور اصلی مورد نظرشان نمی‌شوند. بسیاری از آنها برای سال‌های طولانی در شرایطی بسیار سخت و غیر انسانی زندگی را در این کشورها می‌گذرانند و اغلب با بیماری‌های سخت و بحران‌های روحی درگیر می‌شوند.

در بین کشورهای مقصد، بجز ترکیه که کشور ترانزیت و عبوری محسوب می‌گردد، آلمان با فاصله زیاد اصلی‌ترین مقصد پناه‌جویان ایرانی می‌باشد و بعد از آن بریتانیا، سوئد، اتریش و هلند قرار می‌گیرند.