نخستین زن تاجور در تاریخ و فرهنگ ایران‌زمین

مازیار قویدل – پيش از هر چيز بايد يادآور شد که آرمان اين نوشتار پرداختن به تاجور شدنِ نخستين زن است و نه داستان‌سرايی.

چو رودابه بنشست با زالِ زَر
به سر بر نهادش  يکی تاجِ زَر

داستان زاده شدن زال و پروردگاری سيمرغ

تاجور شدن رودابه، به دست همسرِ شهريارش زالِ زر، يکی از راز و رمزهایِ برجسته، شايسته و درخور ستايشِ شاهنامه استاد سخن فردوسی می‌باشد، راز وُ رمزی درخور نازش و بالش!

پرداختن به داستانِ تاجوَر شدنِ زنِ ايرانی، آن هم در چند هزارسال پيش از آمدن دين وُ آيينی که در زمان فردوسی دين رسمی‌کشور شده بود، برگ زرينی از نگاه فرهنگِ ايرانی به زن وُ جايگاه ارزشمند او به شمار می‌رود. به ويژه که آن نامه یا کتاب، در دورانی سر وُ سامانی نُوين وُ سرودین می‌يابد که حاکمانِ دين‌مدار، زنان را ابزار بهره‌دهی جنسی وُ زايشی به شمار می‌آورند!

بخش نُخستِ اين نوشتار، که ترس به دور از خردورزی سام را به نمايش در می‌آورد، سرآغاز سَخُن است وُ با داستان زاده شدن فرزند سپيدموی سام پهلوان بزرگ ايران‌زمين آغاز می‌شود.

بی گمان بيشترينِ مردمان ايرانزمين از داستانِ زادنِ زال وُ آنچه بر آن نوزاد بی گناه رفت، آگاهند وُ می‌دانند چگونه سامِ نَريمان،  پهلوان بزرگ ايران‌زمین، هنگامی‌که فرزند را سپيدمو می‌بيند، از ترس سرزنش مردم، دستور می‌دهد نوزاد را از او دور کنند:

بترسيد سخت از پی سرزنش
شـد از راه دانش به ديگـر منش
بفرمـود پس تاش برداشتنـد
از آن بــوم وُ بَــر دور بگذاشتند
يکی کوه بُد نامش البـرز کوه
به خورشيد نزديک وُ دور از گروه

هوده يا نتيجه‌ی کار ناپسند سام، که برخاسته از ترس است، از ميان رفتن نوزاد را در پی ندارد، زيرا سيمرغ، نوزاد گرسنه وُ گريان را بر می‌دارد، به آشيان خود می‌برد وُ او را چون فرزندی همراه با جوجه‌های خود پرورش می‌دهد. سال‌ها می‌گذرد وُ نوزاد پيشين، جوانی بلندبالا، برومند وُ نيرومند می‌گردد. کاروانيانی که از پيرامون البرز می‌گذرند، آوازه آن جوان نيرومند را در همه جا پراکنده می‌کنند وُ سام نيز از بودنِ آن جوان زيبا و خوش‌اندام، که همان فرزندش باشد آگاهی پيدا می‌کند:

چـو آن كودك خُرد، پُر مايه گشت
بـر آن كـوه بـر، کاروان‌هـا  گذشت
يكى مرد شد چون يكـى زاد سَـرو
بَرَش كوه سيمين ميانَش چو غَـرو
نشانش پراکنـده شُـــد در جهـان
بـَد وُ نيـك هرگــز نمانــد نهـان‏
به سـامِ نريمـان رسيـــد آگهــى
از آن نيـك پـى  پــورِ بـا فرهـى‏

آگاه شدنِ سام از جوانِ سيمرغ پَروده در البرز کوه، به همراه خواب ديدن‌ها و رايزنی‌هایِ با بزرگان و دانايان، سامِ پشيمان از کرده خويش را، روانه ديدار زال در البرز کوه می‌کند که سيمرغ بلندپرواز خانه دارد وُ دستيابی به آن شدنی نيست.

سيمرغ از فرازِ البرزکوه، سام را که سرگردانِ يافتن راهی برای رسيدن به فرزند است، می‌بيند و به زالِ جوان که او را «دستان» ناميده است، می‌گويد: تو شاهزاده هستی و اينک پدرت برای بردنِ تو آمده است. سام گله می‌کند: مگر از من دل کنده‌ای؟ سيمرغ پاسخ می‌دهد: درگاه شاهی بهتر از اينجاست؛ و پس از پذيرش زال، او را بر می‌دارد و در کنار پدر بر زمين می‌نهد:

ز پَــروازش آوَرد نَــــزدِ پِــــدر
رسيـده به زير بَرَش موىِ سر

سام، پهلوانِ پشيمان، از زال برای ستمی ‌که بر او رفته پوزش می‌خواهد، وُ به سپاسگزاری و ستايش سيمرغ می‌پردازد. سيمرغ که از پرهای خود نزد زال گذاشته تا اگر برايش گرفتاری پيش آمد، پری بر آتش بگذارد و او بی درنگ به نزدش آيد، با ديدن همدلی سام با دستان، به سوی آشيانِ خود پرواز می‌کند.

پس از بازگشتنِ سيمرغ، سام با شادمانی به برانداز کردنِ فرزندی می‌پردازد که بر و بازوی شير، روی چون خورشيد وُ دستانِ شمشيرجوی دارد:

پس آنگـه سراپای کـودک بديـد
همى تـاج وُ تخت كئى را سزيـد
بَـر وُ بازوىِ شير و خورشيدروى
به دل پهلوان، دست شمشيرجوى

پهلوان که از ديدنِ فرزند، در پيرانه‌سَری، دل وُ جانی جَوان يافته است، با پسر پيمان می‌بندد خواسته‌هایِ او را بَر آوَرَد وُ در به آرامش رساندن وُ دلشادی‌اش بکوشد:

به من اى پسر گفت دل نرم كن
گذشتـه مكـن يــاد وُ دل گرم كن
بجويم هـواى تو از نيـك وُ بَـد
ازين پس چه خواهى تو، چونان سزد

با بَستَنِ چنين پيمانی، فرزند که از سوی پدر، «زالِ زر» نام گرفته است، آرامش می‌يابد وُ به همراه پدر وُ همراهانش راهیِ سيستان می‌شود.

ديری نمی‌گذرد که منوچهر، شاهنشاه ايران‌زمين از کار سام، زال وُ سيمرغ آگاه می‌شود وُ نوذر، فرزند بزرگتر خود را برای پيامبری به ديدار زال می‌فرستد. سامِ نريمان و زال اَز ديدنِ نوذر شادمان می‌شوند وُ جشنی برپا می‌کنند وُ بنا به درخواست شاهنشاه ايران، همراه با نوذز، به نزدِ شاهنشاه ايران می‌روند.

شاهنشاه، پس از شنيدنِ داستانِ زال وُ سيمرغ، و گفتگو با بزرگان و رايزنان، به آزمايش زال می‌پردازند وُ او را جوانی خردمند، دلير، باهوش و با فرهنگ می‌يابد، پس از سام خواهش می‌کند هيچگاه زال را نيازارد وُ در برآوردن آرزوهای او کوشا باشد:

پس آنگه منوچهـر با سـام گفت
که این را همانا کسی نیست جفت
به خيره ميازارش از هيـچ روى
به كس شادمانه مشو جز بـدوى‏
كه فرِّ كيان دارد وُ چنگ شير
دل هوشمندان وُ فرهنـگ پيــر

منوچهرشاه، در پايان وُ پيش از بازگشتنِ آنها، فرمان چند شهر را به نام زال می‌نويسد وُ آنها رهسپارِ سيستان می‌شوند:

به مِهرش منوچهر عهدی نبشت
سراسر ستايش به سان بهشت
همـه كابُل وُ دنبر وُ ماى هنـد
ز درياى چين تا به درياى سند
ز زابلستان تا بدان روى بُسـت
به نوّى نوشتد عهـدى درست

رسيدن زال به نيمروز يا همان سيستان وبلوچستان امروزی، با شادی همراه است.

پادشاهى دادن سام زالِ زَر، و ديدار عاشقانه رودابه وُ زال

سام که بايد برایِ پاسداری از آب وُ خاک ميهن، راهی شود، از بزرگان وُ خِردمَندان می‌خواهد جگرگوشه‌اش را که در هنگام جوانی وُ نادانی بر او ستم روا داشته وُ از خود دور کرده بود، به نزدِ خود به زينهار يا امانت دارند وُ پند و راه و رای بلندش دهند. بدانگونه زال با برنامه‌ريزیِ سام، از خردمندان وُ دانشمندان، دانش وُ خردورزی، وُ از سرداران، آيين سوارکاری وُ تيراندازی می‌آموزد وُ در می‌يابد که در فرهنگ ايران‌زمين، رای، داد، خرد، و گزينش از پايه‌های بنيادينی است، که با سوارکاری، تيراندازی وُ رزم‌آوری، دَهِشمندی وُ شاد زيوی آراسته می‌شود:

بمانَـد به نَـزدِ شمــا اين پسر
كه همتاى جانست وُ جُفت جگر
به گــاهِ جوانـى وُ كنـدآورى
يكى بيهـــده ساختـــم داورى
پسـر داد يــزدان بيانداختـم
ز بـى ‏دانشـى ارج  نشناختــم
شما را سپــردم به آموختــن
رَوانـش از هنرهـــا برافروختـن
گراميش داريد وُ پندش دهيد
همـه راه وُ راى بلنــدش دهيـد

زال دلگير می‌شود وُ از پدر می‌خواهد که تنهايش نگذارد وُ می‌گويد: تو از نوزادی مرا تنها گذاشتی وُ من به جای خوابگاه گرم وُ نرم، در لانه‌ی چوبين سيمرغ پرورده شدم. سام در پاسخ او می‌گويد: فرزندم انسان بايد از کشور وُ مردم خود پاسداری کند.  تو خود نيز روزی چنين خواهی کرد. اين را هم بدان که نيمروز به فرمان توست، پَس خانه وُ خانمان وُ دلِ مردمان وُ دوستان را شاد نگاهدار. خوش بگذران، اگر هم دلتنگ شدی می‌توانی برای گردش کردن و آسايش داشتن به سویِ کابلستان بروی:

چنان دان كه زابُلستان خان تست
جهـان سـر به سـر زير فرمان تست
ترا خانمــان بـايــــد آبـادتـــر
دل دوستانــت به تــو شادتــــــر
وگـر تنگـدل گردی ای نامــدار
سـوی کابلستــان يکـی کـن گـذار

سام به ويژه از فرزند می‌خواهد که دوستان دانش‌پژوه و سوارکار بر گزيند وُ با خردمندان وُ دانايان نشست وُ برخاست کند، زيرا دانايان اگرچه دشمن جان انسان نيز باشند، به دوستان نادان برتری دارند:

كنون گرد خويش اندر آور گروه
ســواران وُ مـردان دانش پــژوه
دگـر با خردمنـد مــردم نشيـن
که نـادان نباشـد بر آيين و دين
که دانا تــرا دشمن جـان بــود
به از دوست مردی که نادان بود

سام پهلوان راهی می‌شود و زالِ پس از اندکی همراهی با پدر، پُرانديشه باز می‌گردد، بر تخت عاج نشسته، تاج زَرين بر سر می‌نهد وُ به گفتگویِ با دانشمندان وُ ستاره شناسان که آگاهانِ دانشِ کُهن ستاره شناسی ایرانند می‌پردازد وُ دانش می‌اندوزد:

بيامد پُر انديشه دستان سام
كه تا چون زيد بی پدر شادکام
نشست از بَرِ نامور تخت عاج
به سـر بر نهاد آن فروزنده تـاج

روزگار می‌گذرد وُ زال پس از آموزش‌های بسيار، بنا بر پند وُ اَندَرزِ پدر، پای در رِکاب می‌کشد وُ راهیِ کابُلستان می‌شود:

چنان بُد كه روزى چنان كـرد راى
كه در پادشاهــى بجنبد ز جـاى
سوى كشــور هنـدوان كـرد راى
سـوى كابل وُ دنبر وُ مرغ وُ ماى‏
ز زابل به کابُل رسيــد آن زمـان
گـرازان وُ خنـدان دل و شادمان

رسيدن وُ اردو زدنِ زال در کنارِ کابُل، به آگاهی کابل خدای نيز می‌رسد. کابُل خدای يا مهراب شاه که از نوادگانِ ضحاک ماردوش است، به ديدار زال می‌شتابد و چند ديدار آنها، با پَسَند وُ خوش آمدن هر دو همراه می‌شود. در پیِ يکی از آن ديدارها وُ بازگَشتنّ مهراب شاه، از نزدِ زال، يکی از پهلوانان، سخن از زيبايی رودابه، دُختر يگانه‌یِ مهراب کابلی را به ميان می‌کشد:

يکی نامـدار از ميــان مِهــــان
چُنين گفت کای پهلــوان جهــان
پس پـرده ی او يکـی دخترست
که رويش ز خورشيد روشن ترست
بهشتيست سـر تـا سـر آراستـــه
پُــــر آرايـش وُ رامـش وُ خواستـــه
تـرا زيبـــد ای نامـــور پهلـــوان
کـه ماننــــد ماهسـت بـر آسمـــان

زالِ جوان با شنيدن چنان سخنانی دلبسته ی رودابه می‌شود وُ خواب، خوراک وُ آرامش از دست می‌دهد. رودابه نيز که از آمدن زالِ زر آگاه شده بود وُ مانند هر دخترِ جوانی دلش هوایِ ديدار آن پهلوان را داشت، در يکی از روزهايی که پدر از ديدار زال باز می‌گشت، سخنانِ دلچسب و شورانگيزی از پدر در پاسخ به سيندخت، درباره برو بالا و نيکويی‌های زال از او می‌شنود:

به گيتـى دَر، از پهلوانـــان گُـــرد
پـىِ زالِ زَر كـس نيــارد سپـُرد
دل شيــر نـــر دارد وُ زورِ پيـــل
دو دستش به كـردار درياى نيل‏
ز بخشش نيـاسايـد و نی ز خــورد
به کوشش نمانــد وی انـدر نبـرد
رُخَـش سـرخ ماننـده ی ارغـــوان
جوان سال وُ بيدار وُ بختَش جوان
از آهـو همان كش سپيدست موى
بگويـد سخن مـردم عيب جـوى
سپيدى مويش بزيبــــد همـــى
تـو گوئى كـه دل‌هـا فريبد همى

سخنانِ پدر، آتش افروزِ  مهر در دل رودابه می‌گردد وُ او نيز دل به مهرِ زال می‌بندد وُ خواب، خوراک وُ آرامش از کف می‌دهد.  داستان دلدادگی رودابه با رَفتنِ پرستارانِ او به ديدار زال وُ پیام فرستادن‌های دو دلداده پی گرفته می‌شود تا جايی که زال شبی به ديدار يار می‌رود وُ به بوسه وُ کنار شب را می‌گذرانند. پايان ديدار و راز و نياز عاشقانه، پيمان‌بندی آنها را به دنبال دارد. پيمانی که ناخرسندی سام وُ شاهنشاه منوچهر (به انگيزه پيشينه‌ی ضحاکی مهراب) وُ تَرسِ مهراب را به دنبال دارد:

سپهبد چنين گفت با ماهـروى
كه اى سَروِ سيمين بَرِ مشک بوی
منوچهــر اگـر بشنـود داستان
نباشــد بريــن كــار همداستان‏
همان سام نيـرم بـرآرد خروش
کف اندازد و بر من آرد به جوش
وَ ليكن سَرِ مايـه جانست وُ تن
همان خوار گيرم بپوشــم كفن‏
پذيرفتـم از دادگـــــر داورم
كه هرگز ز پيمان تو نگــــذرم‏

‏ رودابه نيز با زال پيمان می‌بندد که به جز او همسری برنگزيند:

بدو گفت رودابه من هم چنين
پذيرفتــم از داور كيـش و ديــن‏
جهــان آفرين بـر زبانــم گوا
که بـر مـن نباشـد کـسی پادشـا
كه بَر مَن نباشد كسى پادشـا
جهـــان آفريـن بـر زبانــم گــوا
جز از پهلـوان جهــان  زال زر
كه با تخت و تاجست و با نام و فر
چنين تا سپيده بر آمد ز جاى
تبيـــره بـر آمد ز پـرده ســراى

 پيامبری پيروزمندانه سيندخت و تاجور شدنِ رودابه

داستان‌های شاهنامه افزون بر همه‌ی ويژگی‌های بی مانند، زندگی روزانه مردم را نيز به نمایش در می‌آورد. برای نمونه در هر يک از دلدادگی‌ها، گريستن را چه برای زن، چه برای مرد، چه شاه و پهلوان، و چه هر کس ديگری کاستی نمی‌انگارد. همچنان که در اين داستان، زال در هنگام بازگشت از نزدِ رودابه، او را در آغوش می‌گيرد وُ همچون او سرِ مژه پُر آب می‌کند:

پـس آن مـاه را زال بدرود كـرد
بر خويش تار و برش پود كرد
سـر مـژه کردند هـر دو پُـر آب
زبان بـر گشادنـد بـر آفتــاب

 زال پيمان خود وُ رودابه را سرسری نمی‌گیرد وُ در پی رايزنی‌هايی، نامه‌ای برای پدر روانه می‌کند وُ پس از نوشتن داستان دلبستگیِ خود، پايداری بر پيمانی که پدر در هنگام بازگشت اَز کنار سيمرغ با او بسته بود را خواستار می‌شود:

پـدر يـاد دارد که چـون مَر مرا
بــدو بـاز داد ايـــزد داورا
به پيمان چنين گفت پيش گروه
چو باز آوريدم ز البـرز كوه
كـه هيـچ آرزو بـر دلت نگسلم!
كنون اندرين است بسته دلم

سام پس از خواندنِ نامه با آنکه از آن دلبستگی خرسند نيست، چون با زال پيمان بسته وُ پيمان‌شکنی نزد ايرانيان بسيار ناپسند است، با خود می‌انديشد: اگر درخواست کنم که زال از آرزويش دست بردارد، چون با او پيمان بسته‌ام که آرزوهايش را برآورده سازم، پيمان‌شکن می‌گردم و پيمان‌شکنی نزد هيچ کس پسنديده نيست:

همى گفت اگر گويم اين نيست راى
مكن داورى سوى دانش گـراى‏
بــر دادگــر نيــز و بـر انجمــن
نباشد پسنديده پيمـان شکـن
ســوى شهريـاران ســر انجمـن
شوم خام گفتار وُ پيمان شكـن‏

پس پيامی‌اين‌چنين برای زال می‌فرستد: اگرچه اين کار را نمی‌پسندم، بر پيمان که با تو بسته‌ام استوار هستم:

بگفتش كه بـا او به خوبى بگـوى
كه اين آرزو را نبد هيچ روى
و ليكن چو پيمان چنين بُد نخست
بهانه نشايـد به بيـداد جُست

در چنين هنگامی، سيندخت با ديدن زنی که پيامبر رودابه وُ زال بود، از دلدادگی آنان آگاه می‌شود و آن را به آگاهی مهراب می‌رساند. مهراب همین که از دلدادگی دخترش آگاه می‌شود، چون می‌داند منوچهرشاه بستگیِ خاندان شاهی با خاندان ضحاکی را نخواهد پسنديد، وُ او نيز توان زورآزمايی با سام و ارتشِ شاهنشاهی را ندارد، از ترس بر باد دادنِ شاهی کابلستان، سيندخت را به نزد خود می‌خواند وُ خروشان به او می‌گويد: نياکان تازی من به درستی می‌گفتند که اگر فرزندی دختر بود، او را از ميان بردار، زيرا من که پند آنان را به کار نبستم وُ به راه آنان نرفتم، تاج وُ تختم را از دست خواهم داد:

مرا گفت چون دختر آمد پديد
ببايستمش در زمــان سـر بُريـد
نكشتــم  نرفتــم بــه راه نيا
كنون ساخت بر من چنين كيميا

سيندخت که نمونه زنی دانا و خردمند از زنانِ پشته‌ی ايران است وُ از پيام سام به زال آگاهی دارد، از مهراب می‌خواهد آرام باشد و بداند سام بر پايه پيمانی که با زال بسته، به زال پيام فرستاده، وُ او را در رو به راه شدن کارها اميدوار ساخته است.

مهراب اگرچه سخنان سيندخت را اميدبخش بر می‌شمارد، از سيندخت می‌خواهد رودابه را به نزد او بياورد. سيندخت پس از آنکه از او پيمان می‌گيرد آزاری به دختر نرساند، رودابه را می‌آورد وُ پس از شنيدنِ سرزنش‌هایِ مهراب به رودابه، مهراب را تنها می‌گذارند وُ با ترس وُ بيم به خوابگاه‌های خود می‌روند.

همزمان با اين گير وُ دارها، منوچهر شاه نيز از دلدادگی زال و رودابه آگاه می‌شود وُ از سام می‌خواهد در سر راه رفتن به نزدِ زال، ديداری با او داشته باشد. سام می‌پذيرد و به نزد منوچهرشاه می‌رود.

در آن ديدار شاه به سام می‌گويد: خود می‌دانی که فريدون ايران‌زمين را با چه دشواری‌هايی از ضحاکيان پاک کرد، پس به جنگ با مهراب برو وُ برای اينکه نوادگان ضحاک نتوانند دوباره بر ايران‌زمين فرمانروا شوند، او را از ميان بردار. سام هم بنا بر  فرمان شاهنشاه، با سپاهی روانه کابلستان می‌شود.

زال که از دريافت پاسخ پدر، اميد به داشتن آينده‌ای روشن، در دلش جوانه زده بود، با شنيدن آمدنِ پدر به جنگ مهراب، آرزوهایِ خود را بر باد رفته می‌انگارد و سراسيمه خود را به پدر می‌رساند و به او می‌گويد: دل وُ جان من در کاخ مهراب است وُ نه تنها شايسته نيست پدری کاخ آرزوهای فرزندش را ويران کند، که برای از ميان برداشتن مهراب، بهتر است نخست مرا از ميان برداری.

سام از او می‌خواهد ناامید نگردد و همراه با نامه‌ای که برای شاهنشاه می‌نويسد، به نزد شاه برود و همه چيز را برای او بگويد. سپس در نامه‌ای برای شاهنشاه پس از آنکه درباره جانفشانی‌های خود و خانواده‌اش در راه شاه و ميهن  برای شاهنشاه بازگو می‌کند، می‌نويسد: شاهنشاه از من پيمان گرفت زال را به آرزوهايش برسانم، اينک زال به نزد شما می‌آيد وُ از آرزوهایش سخن می‌گوید، خود ببينيد چه بايد کرد. زال نامه با مُهرِ سام را بر می‌دارد، وُ بی درنگ به سوی درگاه منوچهرشاه می‌تازد.

مهراب که از گفتگوی زال با سام و رفتنِ زال به نزد منوچهرشاه آگاهی ندارد، با شنيدن آمدنِ لشکرِ سام به کابل، سيندخت را به نزد خود می‌خواند و به او می‌گويد با آمدن سام و ارتش شاهنشاهی ايران، تنها راه چاره اين است که تو وُ دختر ناپاک تو را از ميان بر دارم، تا شايد آنان از جنگِ با من چشم بپوشند.

در اينجاست که خردمندی سيندخت چاره‌ساز می‌شود. او پس از آرام کردم مهراب به او می‌گويد خواهش می‌کنم، بپذير که من به پيامبری نزد سام بروم. پيمان می‌بندم همه کارها را رو به راه کنم. مهراب از روی ناچاری پيشنهاد او را می‌پذيرد.  سيندخت خردمند، از مهراب پيمان می‌خواهد در نبودنِ او، آزاری به رودابه نرساند. مهراب می‌پذيرد وُ سيندخت پس از گرفتنِ آن پيمان، همه چيز را با شادمانی به آگاهی رودابه می‌رساند. سپس پيشکش‌هایِ ارزنده‌ای بر می‌دارد، رَختِ سپاهی بر تن و ترگ يا کلاه خُود بر سر  به ديدار سام می‌شتابد.

يكى سخت پيمان ستـُد زو نخُست
پس آنگه به جَلدی رَهِ چاره جُست‏
بياراست تـن را به  ديبـــــای زر
به دُر و به ياقوت پـر مايـه  ســر
چو پردخت کار اندرآمد به اسب
چو گـردی به کردار آذرگشسب
يكى ترگ رومى به سر بر نهاد
يكى باره زيـر اندرش همچو باد
بيامـد گـرازان به درگـــاه ســام
نـه آواز داد و نـه بـر گفـت نــام

ديدار سيندخت و سام هوده خوبی دارد. سام به سيندخت می‌گويد: زال با نامه‌ای از سوی من به نزد شاهشاه رفته است وُ بنا بر باور، با دلی شاد باز خواهد گشت. سيندخت شادمان می‌گردد وُ پيشکش‌ها را پيش می‌آورد، زال که پذيرش آنها بدون آگاهی شاه را نادرست، و نپذيرفتن آنها را نيز بدکرداری با سيندخت می‌داند، دستور می‌دهد همه آنها را به گنج‌خانه زال ببرند. سپس دست سيندخت را در دست می‌گيرد و با او پيمان می‌بندد گزندی به او، خانواده‌اش وُ مردم کابلستان نرسد. سام همچنين می‌افزايد که با شنيدن سخنان زال وُ ديدار با سيندختِ  خردمند، رودابه را همسری خوب برای زال می‌داند.

به سيندخت بخشيد وُ دستش به دست
گرفت وُ يكى نيز پيمــان ببست
پذيرفـت مَــر دخت او را به زال
که رودابـه بـا زال باشد همـــال
سر افراز گردى و مردى دويست
بدو داد و گفتش كه ايدر مايست

سيندخت همزمان از سام پيمان گرفت در کابل میهمان آنان باشد. سام می‌پذيرد وُ سيندُختِ شادمان می‌گردد وُ با فرستادن  پيکی تندر به مهراب آگاهی می‌دهد که همه چيز درست شده است و بايد همه چيز را برای پذيرايی از سام سامان بخشند:

به كابل بباش و به شـادى بمـان
ازيـن پـس متـرس از بـد بدگمان
شكفته شـد آن روى پژمرده ماه
به نيـك اختـرى بـر گرفتنــد راه

منوچهرشاه نيز پس از شنيدن سخنان زال و رايزنی با خردمندان و ستاره‌شناسان، و آگاهی از آينده خوب آن دو، با پيمان زناشويی رودابه و زال همراهی می‌کند. زال دلباخته، پس از سپاس وُ ستايش از شاه به نزد پدر می‌شتابد وُ همراه با او به کابل می‌روند وُ جشن زناشويی زال وُ رودابه را در ميانِ شادی وُ چراغانی مردمِ شهر برپا می‌کنند.

پس از آن جشن، همه به سوی زابلستان می‌روند. در آنجا سام که بايد برای پاسداری از مرزهای ميهن، به سوی گرگساران برود، پيش از راهی شدن جشنی برپا می‌کند وُ  در برابر همگان، پادشاهی زابلستان را به زالِ جوان می‌سپارد:

سپرد آن زمان پادشاهى به زال
برون برد لشكر به فرخنـده فـال
ترا دادم ای زال ايــن جايگــاه
همين پادشاهـی و  تخت و کلاه

با رهسپار شدنِ سامِ نريمان، زال دلير و پادشاه جوان، جشن وُ مهمانی بزرگی برپا می‌کند و رودابه همسر دانا، دلير و زيباروی خود را در کنارِ خود می‌نشاند و تاج زرينی نيز بر سر او می‌گذارد، تا برای نخستين بار زنی در جهان تاجور شود.

بشد سـام يك زخم و بنشست زال
مى و مجلـس آراست فـرخ همال
چـو رودابـه بنشسـت با زال زر
به سـر بَــر نهادش يکی تـاج زر

 اين است داستان نخستين زنی که در تاريخ و داستان‌های جهان تاجور شد. داستانی که در نزد هر خواننده و شنونده خردمندی، ستايش برانگيز است. 

سوئد؛ ۱ ژانویه ۲۰۱۷