ساختوسازهای بتونی در محله زرتشتیها، تجاوز به حریم باغ دولت آباد یزد و فقدان مجوز ساخت خانه خشتی، پس از گذشت ۹ سال ثبت جهانی شهر یزد را به عنوان نخستین شهر تاریخی ایران در یونسکو با مشکل روبرو کرده است.

قرار است جلسه بررسی پرونده ثبت جهانی شهر یزد به عنوان نخستین شهر تاریخی ایران و یکی از بزرگترین شهرهای خشتی جهان، در اجلاس کمیته میراث جهانی لهستان تشکیل شود، اما از ایرادهای یونسکو به این پرونده پیداست که رای کافی برای این ثبت جمع نخواهد شد.
معاون سازمان میراث فرهنگی و تعدادی از كارشناسان این سازمان، شب گذشته راهی اجلاس یونسکو شدند تا با رایزنی با ۲۱ کشور عضو، موافقت اعضای یونسکو را برای ثبت جهانی یزد جلب کنند.
۹ سال از ثبت شهر تاریخی یزد در فهرست میراث موقت جهانی یونسکو میگذرد و هنوز شروط یونسکو برای ثبت قطعی، اجرا نشده است.
از مهمترین ایرادهای شورای جهانی بناها و محوطههای تاریخی (ایكوموس) به این پرونده، ساخت سازههای بتونی و غیرخشتی در بافت خشتی شهر یزد از جمله در محله زرتشتیان است. ایكوموس معتقد است كه اگر یزد قرار است بهعنوان بزرگترین شهر خشتی جهان در فهرست میراث جهانی قرار بگیرد پس ساخت چنین سازهای چه توجیهی دارد؟!

ایراد دیگر ایكوموس به ضوابط ساختوساز در شهر یزد و نبود مدیریت یكپارچه مرتبط است. كارشناسان ایكوموس بر این نظر هستند كه اگر یزد قرار است شهر جهانی شود، چرا ساكنان آن اجازه ساخت بناهای خشتی را در بزرگترین شهر خشتی جهان ندارند و ضوابط شهرسازی چنین اجازهای به آنها نمیدهد؟
سومین ایراد ایكوموس در پروسه جهانی شدن شهر تاریخی یزد اما به حریم باغ ثبت جهانی شده دولتآباد بازمیگردد. شورای بینالمللی بناها و محوطههای تاریخی تأكید دارد كه حریم باغ دولتآباد یزد باید افزایش یابد و ساخت و سازهای واقع در حریم این اثر باید ضابطهمند شوند.
محمدحسن طالبیان، معاون سازمان میراث فرهنگی در واكنش به این ایرادها، گفته: «وقتی با یك شهر ۹۰۰ هكتاری و البته شهری زنده مواجه هستیم این مشكل در فرایند بهتر مدیریت شهری میتواند بهتدریج حل شود.»
وی اضافه کرد که ساخت و ساز بتونی در مرز محله زرتشتیان انجام شده و بخشی از محله زرتشتیان بهدلیل دارا بودن عناصر مهم تاریخی در پرونده ثبت جهانی یزد پیشنهاد شده است.

معاون سازمان میراث فرهنگی همچنین در واکنش به دومین ایراد کارشناسان ایکوموس گفت: «به ایكوموس اعلام كردهایم در مذاكره با سازمان نظام مهندسی كشور و وزارت راه و شهرسازی از آنها خواسته شده با تدوین دستورالعمل ویژه مهندسی خشت كه در حال انجام است، اجازه ساخت بناهای خشتی توسط ساكنان یزد صادر شود.»
این درحالیست كه طالبیان پیش از رفتن به لهستان برای دفاع از پرونده ثبت جهانی یزد در پاسخ به این ایراد نیز گفته است: «باغ دولتآباد یزد پیشتر در پرونده ثبت جهانی باغهای ایرانی در ردیف میراث جهانی قرار گرفته است و ایكوموس و كمیته میراث جهانی آن را تأیید كردهاند و در اجلاس لهستان نسبت به این ایراد ایكوموس اعتراض خواهیم كرد.»
ایرادهای یونسكو به پرونده ثبت جهانی یزد از نگاه معاون میراث فرهنگی كشور حلشدنی است. اما مهمترین ایراد ایكوموس به این پرونده مربوط به ساخت و ساز ساختمانهای بتونی در برخی محلات یزد است كه ممكن است شانس ثبت جهانی یزد در اجلاس امسال را از ایران بگیرد و پرونده جهانی شدن یزد به سال آینده موكول شود.



