پرستو میر – پاکتهای سیگارهای خارجی در ایران با قیمتی پایینتر از کشورهای اروپایی عرضه میشود. ولی چطور ممکن است یک کالای خارجی که به آن مبالغی به عنوان گمرک، مالیات و… تعلق میگیرد، در کشوری مانند ایران ارزان باشد؟
طبق آمارهای منتشر شده در ایران در هر سال بين 60 تا 65 ميليارد نخ سیگار دود میشود اما طبق اظهارات جديد مديرعامل شركت دخانيات مصرف سالانه سيگار در ايران به حدود 70 ميليارد نخ نيز رسيده است. مدیرعامل شرکت دخانیات همچنین اظهار میکند که ایران یکی از دو کشور دنیاست که بالاترین میزان قاچاق سیگار را دارد (کشور دوم برمه یا میانمار است). اگرچه تولید شرکت دخانیات ایران در فروردین و اردیبهشت سال جاری (1396) به ترتیب 110 و 66 درصد افزایش یافت، اما این میزان رشد تولید باز هم نتوانسته کاهش سهم سیگارهای وارداتی را در بازار جبران کند.
به دستور دولت بر روی بستهبندی هر نوع سیگار داخلی و خارجی باید عکسی همراه با یک پیام که مضر بودن مصرف سیگار را به اطلاع میرساند درج شود.
تصاویر و پیامها متفاوت هستند و صد البته بینتیجه! این را چند تن از مصرفکنندگان حرفهای سیگار در ایران میگویند. آنها به نگارنده که با آنها صحبت کرده است گفتهاند این پیامها هیچ تاثیر روانی بر روی مصرفکننده ندارد. یکی از همین افراد معتقد است این عبارت تنها کمی وی را به فکر فروبرده است؛ وگرنه مصرف سیگار بسیار اعتیادآور است و ترک آن به آسانی ممکن نیست. وی میگوید: «این جمله مرا به فکر وا داشت چون قبلاً تریاک مصرف میکردم و تقریباً با کمی سختی بالاخره آن را کنار گذاشتم ولی به هیچ وجه نتوانستم سیگار را ترک کنم.» جالبتر اینکه بیشتر سیگاریها اظهار میکنند که مصرف سیگار برای آنها فقط یک عادت شده و هیچ لذتی ندارد. در عین حال بیشتر مصرفکنندگان سیگارهای خارجی معتقدند پاکت سیگارهای خارجی که عکس و پیام ندارند اصل هستند و بقیه تقلبی! ضمن اینکه این مصرفکنندگان عمدتا تمایلی به تغییر ذائقه خود و کشیدن سیگارهای داخلی ندارند. اما در این میان چند برند از سیگارهای داخلی هنوز طرفداران پر و پا قرص خود را دارد. این دسته از مصرفکنندگان معتقدند که سیگار قرمز ایرانی (در مقابل سیگارهای به اصطلاح لایت خارجی) فقط محتوای توتون خالی هستند و هیچ ماده افزودنی و اسانس ندارند و بنابراین کمتر ضرر دارند.
دکتر س. حسینی متخصص سیستم تنفسی بدن معتقد است: بهتر است افرادی که سیگار مصرف میکنند حجم سیگار مصرفی خود را کاهش داده و به عوض سیگارهای سفید و لایت خارجی، سیگار قرمز مصرف کنند زیرا سیگارهای لایت علاوه بر اینکه اسانسهای اعتیادآور دارند، به دلیل سبکتر بودن دودشان، باعث میشوند شخصی که سیگار میکشد دود را تا اعماق ریه خود پایین بدهد و این بسیار مضر هست در حالی که سیگارهای قرمز به خاطر دود غلیظتر اینگونه نیستند.
وی همچنین معتقد است که در هوای آلوده تهران کشیدن 4 الی 6 نخ سیگار در روز چندان فرقی به حال مصرفکننده (از نظر ضرر و زیان بدنی) ندارد.
دکتر حسینی اضافه میکند که در هر سیگار دو عامل مضر موجود دارد. اول نیکوتین و دومی قطران یا همان Tar، نیکوتین باعث سخت و غیرقابل انعطاف شدن عروق اطراف قلب افراد میشود و اگر آن شخص دارای چربی خون باشد خطر تنگ شدن داخل شریان قلب وجود دارد و با مسدود شدن آن نهایتاً سکته قلبی رخ میدهد. عامل مضر نیکوتین را میتوان با ورزش، مصرف انواع سبزیجات و لبنیات از بین برد ولی عامل زیانآور دیگر که همان قطران سیگار است به صورت تودهای قهوهای رنگ در داخل حبابچههای ریهها جمع شده و بعد از مدتی نسبتاً طولانی حجم مفید ریه را پایین میآورد. تنها با مصرف ویتامین C و آن هم قبل از سن حدود 40 سال میتوان جلوی عامل مضر دوم را گرفت و بعد از آن چارهای برای ترمیم ریهها نیست و این عامل دوم خطرناکتر از نیکوتین هست.
سیگاریها تقریبا همگی معتقدند که فقط چند روز اول سیگار در آنها نوعی آرامش همراه با کمی سرگیجه خوشآیند داشته است و بعد دیگر هیچ. شاید عجیب باشد اما بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، در فقیرترین خانوارها، هزینههای مصرف دخانیات بیش از ۱۰ درصد از کل هزینههای سبد خانوار را شامل میشود که نتیجهاش پول کمتر برای غذا، آموزش و مراقبتهای بهداشتی است.
مدیر عامل شرکت دخانیات ایران حجم مصرف سیگار در کشور را یک واقعیت دانسته و با انتقاد شدید از وزارت بهداشت گفته كه وزارت بهداشت ما را مجبور کرده که تصاویر بهداشتی روی سیگارهای تولید داخل نصب کنیم و این کار باعث شده تا فروش سیگارهای داخلی کاهش یافته اما فروش سیگارهای خارجی و قاچاق به شدت افزایش یافته است.
وی میافزاید مصرفکنندگان در بازار تصور میکنند سیگارهای دارای تصاویر بهداشتی غیراستاندارد و تقلبی بوده و سیگارهای خارجی استاندارد هستند و این تصور غلط در نهایت به ضرر صنعت دخانیات ایران تمام شده است. به گفته مدیرعامل شرکت دخانیات این شرکت قصد دارد امسال 25 میلیارد نخ سیگار تولید کند. با توجه به اینکه مصرف سالانه سیگار در ایران حدود 70 میلیارد نخ است اگر روند کاهش واردات قانونی سیگار همچنان ادامه یابد به نظر میرسد اواخر امسال چیزی در حدود 60 درصد از بازار سیگار کشور در اختیار محصولات قاچاق خواهد بود.
شمسالدين نيك منش، رئیس مرکز برنامهریزی و نظارت بر دخانیات کشور در اواخر مهرماه امسال سهم قاچاق را در بازار سيگار كشور تنها حدود 8 درصد دانست. ستاد مبارزه با قاچاق كالا و ارز نيز اگر چه سيگار را از جمله كالاهای با درصد بالای قاچاق اعلام كرده اما تا كنون برآورد خاصی درباره سهم قاچاق در بازار سيگار كشور اعلام نكرده است. با وجود اظهارات كاملا متفاوت و متناقض در حوزه قاچاق سيگار، بهطور كلی میتوان اين طور برآورد كرد كه در حال حاضر بين 40 تا 50 درصد از بازار سيگار ايران در اختيار محصولات قاچاق قرار دارد. بقیه سيگار موجود در بازار ايران نيز از طريق توليدات داخلي و واردات رسمی تامين میشود. طبق آمارهای منتشر شده 52 درصد از قاچاق سیگار به ایران از طریق مرز کردستان عراق به ایران انجام میشود. در همين حال مسئولان شركت دخانيات ايران فاش كردهاند كه در برخی از سيگارهای قاچاق شده به ايران موارد خطرناك بهداشتی مشاهده شده است.
بنا بر گزارشی در سایت تابناک، سلطان سيگار ايران هر كه باشد هدف نهايی او حفظ سهماش در بازار ايران و ضربه زدن به ساير رقبا به هر قيمتی است. به نظر میرسد در اين بين شركت دخانيات ايران و تصميمگيران داخلی در كنترل جنگ غولهای دخانیات نقش كليدی داشته باشند.
و اما وضعیت برندهای مختلف سیگارهای داخلی و خارجی (وارداتی و قاچاق) درایران چگونه است؟
دو سيگار Winston و KENT هماكنون در كشور توليد میشوند (در شهرهای رشت و زنجان) و واردات آنها نيز قانونی است. هرچند اين دو برند در بازار سيگارهای قاچاق شده ايران نيز سهم قابل توجهی دارند، اما سيگار Marlboro هم توليد و هم وارداتاش در ايران ممنوع است. بنابراين رد پای این برند را بايد در بازار سيگارهای قاچاق ايران جستجو كرد. در میان دولتمردان ایران این عقیده وجود دارد که امتیاز این برند متعلق به صهیونیستهاست!
به گزارش ايسنا، درباره بازار سيگار ايران نمیتوان هيچ وقت با اطمينان صحبت كرد. حاشيه سود فعالان بازار دخانيات هم چندان روشن نيست، اما گفته میشود حاشيهی سود برخی برندها به 200 درصد هم میرسد. يعنی از محل فروش يك پاكت سيگار با برندی خاص دو برابر قيمت آن، سود خالص به جيب فروشنده ريخته میشود.
با این وجود هنوز سیگار کالایی ارزان در ایران است. قیمت یک پاکت سیگار داخلی با برند معروف و پر طرفدار بهمن (در انواع مختلف) بین 1500 تا 2000 تومان است یعنی کمتر از 50 سنت آمریکا و این بستگی دارد که شما آن را از کجا تهیه کنید. در منطقه بازار مرکزی تهران هنوز برندهای معروف قبل از انقلاب (که به شوخی به آنها «سیگار پیرمردی» میگویند) وجود دارد؛ یعنی در حجم کم هنوز تولید میشوند و قابل تهیه هستند؛ برندهایی مانند اشنو ویژه، هما، زر و غیره. در مورد قیمت سیگارهای خارجی محبوبترین سیگار Marlboro است که از همه گرانتر نیز هست. سیگارهای این برند در ایران از 9000 تا 12000 تومان قیمت دارند و برند وینستون که در ایران هم تولید و هم وارد میشود از 3800 تا 4000 تومان قیمت دارد.
قیمت انواع سیگارهای کنت 3500 تومان است.
قیمت یک سیگار درجه 3 در اروپا به پول کنونی ایران حدود 16 تا 20 هزار تومان ارزش دارد. با توجه به قیمت یورو و دلار، در آذرماه 1396، قیمت یک پاکت سیگار مرغوب وینستون در ایران تقریبا معادل 1 یورو در اروپا و کمی کمتر از 1 دلار آمریکا است که میتوان گفت بهای کمی نسبت به همان پاکت سیگار در اروپا و آمریکاست.
نکته جالب توجه دیگر اینکه سیگارهای وینستون و کنت که دارای تصویر و شعار هست در رشت و زنجان تولید میشوند و همین برندها اگر به قول مصرفکنندگان سیگار، عکس نداشته باشند از آن ور آب آمده و اصل هستند که البته قیمت بالاتری دارد. در حالی که عکس و شعارهای مربوط به زیانهای سیگار، بسیار پیش از ایران در کشورهای خارجی روی پاکتهای سیگار اجباری شده بود! گذشته از این، پرسشی هم پیش میآید که اگر این سیگارها اصل هستند، چرا در ایران نسبت به اروپا و آمریکا قیمت کمتری دارند؟! یک پاسخ این است که این سیگارهای به اصطلاح مرغوب از طریق پاکستان وارد ایران میشوند و تقلبی هستند. در حالی که سیگارهایی که از مرزهای غربی مانند کردستان وارد کشور میشوند گرانتر و احتمالا «اصل» هستند.
مردم چه میگویند و شایعات پخش شده در جامعه ایران در مورد دخانیات شامل چه نکاتی است؟
گفته میشود که تمامی سهم بازار قاچاق دخانیات در کشور تحت سلطه سپاه پاسداران است. مثل همیشه هر جا پول کلانی هست رد پای «برادران قاچاقچی» سپاه نیز دیده میشود. نیروی دریایی سپاه حدود 60 اسکله غیر رسمی در نقاط خالی از سکنه سواحل خلیج فارس در اختیار دارد و دو سال قبل گمرک ایران نسبت به ورود کالاهای قاچاق از طریق این اسکلههای غیر رسمی هشدار داد که البته این هشدار بیجواب ماند و به آن اعتنایی نشد.
علاوه بر آن فرودگاه «پیام» در حومه شهر کرج که ابتدا برای استفاده اختصاصی پست هوایی احداث شده بود و فاقد بخش گمرک بود اکنون در اختیار سپاه پاسداران قرار دارد و گمرک کشور هیچ نظارتی روی ورود کالاهای مختلف از طریق هواپیماهای ترابری سپاه پاسداران در این فرودگاه نمیتواند داشته باشد.
