حمید فروغ – کتاب «رگِ تاک» پژوهشی است در تاریخ اجتماعی دو سدهی اخیر ایران با نگاهی انتقادی به تاریخنگاری پژوهشگران معاصری چون یحیی دولتآبادی، فریدون آدمیت، احمد کسروی، ناظمالاسلام کرمانی، احسان طبری و…
فاضل غیبی نویسنده کتاب، با دسترسی به منابع دست اول و سنجش موشکافانهی آثار دیگر تاریخنگاران معاصر، دریافتهای درست و بدیعی از جنبشهای اجتماعی ایران به دست میدهد که تا کنون کمتر در تاریخنویسی معاصر سابقه داشته است.
در این کتاب وی ابتدا به بررسی وضعیت تاریخ نگاری و سیاستگذاری در ایران پرداخته، آنگاه ارزیابیای از اقلیتهای مذهبی، اوضاع سیاسی و اجتماعی در اوایل عصر قاجار و برآمدن «شیخیه» به دست میدهد، سپس به «جنبش بابیه»، مهمترین و تاثیرگذارترین جنبش تاریخ معاصرِ قبل از انقلاب مشروطیت، تلاشها و شکست این جنبش تا برآمدن جنبش مشروطیت میپردازد. نویسنده با اطلاعاتی مستند و پژوهشی وسیع تلاشهای منجر به انقلاب مشروطه را بازبینی کرده و نشان میدهد انقلاب مشروطیت و دستاوردهای آن به هیچ گونه خواست دستگاه مذهب شیعه، که بعضی تاریخنگاران به آنان منتسب کردهاند، نبوده، بلکه نتیجه مبارزات و جدیتهای شبانهروزی آزادگانی است که ادامه تلاشهای ایراندوستان در گذشته را تا آنجا که دستگاه مخرب روحانیت شیعه نتوانست جلو گیرد، به پیش بردند. نویسنده در توضیح و شرح رخدادهای تاریخی این دوران، خواننده را با چهره ملی و دمکرات ایراندوستانی آشنا میسازد که برخی از آنان تا همیناکنون نیز به دلیل تبلیغات دستگاه مخرب مذهب شیعی از یکطرف، و چپِ گرفتار در بینش جهان دوقطبی از طرف دیگر، «جاسوس بیگانه» معرفی میشوند.
فاضل غیبی در کتاب «رگ تاک» میکوشد تا «خواننده را به انديشهاى ژرفتر درباره فراز و نشيبهاى تاريخ ميهنمان و فلاكت و سقوط كنونى وادارد.» كوشيده «به خطوطى سريع پيکرهاى از تاريخ اجتماعى ايران نشان داده و راهى به سوى شناخت درونمايهی كشاكشهاى تاريخى» بگشايد.
فاضل غیبی در پایان با امیدواری هدفش از نگارش «رگ تاک» را، تلاش برای شکل دادن به «حافظه تاریخی مشترک» توضیح میدهد. او حافظه تاریخی مشترک را پیششرط انسجام «هویت ملی» میداند، هویت ملی به مثابه سقف مشترکی است که در زیر آن مردم با وجود تفاوتهای قومی، عقیدتی و جنسی به همزبانی و همیاری دست مییابند. با این هدف و امید است که کوشش کرده مهمترین مسائل تاریخ معاصر ایران را از جوانب گوناگون و بدون پیشداوریهای مرسوم ایدئولوژیک بررسی کند تا تصویری نزدیک به واقعیت برای سنجش به دست دهد.
فاضل غیبی در آغاز چاپ پنجم، کتابِ «رگ تاک» را «به بهمن امینی به پاس مهر بیکران او به ایران و به یادش که در قلب ایراندوستان نازدودنی است» تقدیم کردهاست.
این کتاب اولین بار در سال 1376 (۱۹۹۸) به همت شجاعانه انتشارت خاوران به مدیریت زنده یاد بهمن امینی منتشر و تا سال 1381 چهار بار تجدید چاپ شد. به دلایل روشن، نام نویسنده بر چاپهای متعدد کتاب «دلارام مشهوری» نوشته شده. زندهیاد بهمن امینی همانزمان نوشت: «کتاب “رگ تاک” نوشتهى دلارام مشهورى (فاضل غیبی) را مىتوان کوششى براى کاويدن و از نو سنجيدن برههاى از گذشتهمان ارزيابى کرد. کوششى براى دوباره ديدن. براى سنجيدن… براى برون رفتن از گرداب هولناکى که در آن گرفتار آمدهايم، سخت نياز به بازبينى گذشته داريم. تنها در پرتو بازبينىاى که براى روشن کردن تاريکىها از تفکر انتقادى يارى مىگيرد، مىتوانيم اکنونِ پُر ادبارمان را پشت سر نهيم.»
بعدتر زندهیاد داریوش همایون در باره این کتاب نوشت: «… اکنون “رگ تاک” به بر طرف کردن کمبودها همت گماشته است. کتاب يک آتشبازى واقعى بر ضد نفوذ مذهب در تاريخ پانصد سالهی گذشته ايران و يک آتشبازى در ستايش نقش اقليتهاى مذهبى– با تاکيد بيشترى بر بابيان و بهائيان– در صد سال گذشته است. پژوهشى است گسترده در منابع فارسى که در اينجا و آنجا به بينشهاى بديع آراسته است. مىبايد نويسندگانى اينچنين به ژرفاى مسائل بروند و ناشرانى چون خاوران دليرانه امضاى خود را زير کتابهايى از اينگونه بگذارند تا تابوها شکسته شوند و سرانجام بتوانيم از قرون وسطاى جهان سومى خود بيرون بياييم.»
به فاضل غیبی برای این پژوهش ارزشمند دست مریزاد میگویم و خواندن این کتاب پراهمیت را به همه ایراندوستان توصیه میکنم.
*****
نسخهی کامل این کتاب با آخرین بازبینیها از سوی فاضل غیبی نویسنده «رگِ تاک» در فروردین ۹۸ برای انتشار در اختیار کیهان لندن قرار گرفته است.
Security Error: PDF files must be hosted on the same domain as this site.
PDF is hosted on: https://kayhan.london but this site is: https://mykayhan.org
