در شرایطی که جنگ غزه در سرفصل خبرها قرار دارد، اروپا و ایالات متحده نگران تأمین مالی غیرقانونی حزبالله توسط حکومت ایران هستند.
ماتیو کارنیچنیگ روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی در مقالهای که پایگاه خبری «پولیتیکو» ۲۶ اوت (پنجم شهریورماه) منتشر کرد، نبرد برای مقابله با تأمین مالی تروریسم را «جنگ خاموش خاورمیانه» توصیف کرده و از دولتهای غربی میپرسد: «چگونه میتوانید شریان حیاتی حزبالله یعنی دلارهای نفتی [حکومت] ایران را قطع کنید؟»
در مقدمه این نوشتار آمده، در حالی که توجه جهان به غزه و افزایش درگیریها در شمال اسرائیل با حزبالله لبنان متمرکز شده و دیپلماتها نگران آن هستند که جنگی گستردهتر آغاز شود، نبرد بر سر تأمین مالی تروریسم از سوی جمهوری اسلامی در پشت صحنه به آهستگی شعلهور میگردد.
این مناقشه و قرار دادن چندین کشور عربی در برابر اروپا و ایالات متحده، میتواند پیامدهای عمیقی بر امنیت منطقه داشته باشد. در هفتههای آتی با تصمیم مقامات جهانی در ارتباط با پولشویی، تصمیمی اتخاذ خواهد شد که آیا علیه لبنان در این زمینه سختگیری کنند و یا اینکه از این مسئله عبور کنند.
این بحث در سالنهای گروه ویژه اقدام مالی مستقر در پاریس (FATF)، سازمان جهانی نظارت بر پولشویی، در جریان است. انتظار میرود در هفتههای آتی لبنان در فهرست خاکستری FATF قرار بگیرد. این کشور باید اصلاحاتی انجام دهد که وضعیت شفافیت اقتصادی آن را بهبود بخشد تا در «فهرست سیاه» و ترسناک FATF قرار نگیرد.
اگرچه FATF که در سال ۱۹۸۹ توسط «گروه هفت» تأسیس شد و از آن زمان تا کنون گسترش یافته و شامل دهها عضو از سراسر جهان شده است، قدرت اجرایی رسمی ندارد، اما ارزیابیهای آن میتواند تأثیر بازدارنده بر توانایی یک کشور برای فعالیت در دنیای مالی بینالمللی داشته باشد.
رویکرد سختگیرانهتر
حمله تروریستی «هفت اکتبر» حماس به اسرائیل یک یادآوری وحشیانه است که نشان میدهد دادن مجوز به جریان آزاد پولهایی که صرف پشتیبانی از تروریسم میشود چه خطراتی به دنبال دارد. درواقع، اسرائیل، ایالات متحده و دیگر دولتهای غربی چشم خود را فقط به روی میلیونها دلار پولی که از قطر و ایران به جیب حماس سرازیر میشد نبستند، بلکه آنها را تشویق کردند و استدلال کردند که این پول به ثبات غزه کمک میکند.
این تجربه ممکن است دلیل آن باشد که مقامات امنیتی غربی در ماههای اخیر از ناظران بینالمللی خواستهاند تا رویکردی بسیار تهاجمیتر در قبال تحریم پولشویی و تأمین مالی تروریسم در لبنان اتخاذ کنند، به ویژه در مواردی که شامل نهادهای مرتبط با حزبالله میشود.
مقامات آشنا با تحقیقات FATF که با شرط ناشناس ماندن با «پولیتیکو» صحبت کردهاند، میگویند، شواهد پولشویی و تأمین مالی تروریسم در لبنان بسیار آشکار است و این مورد یک پرونده واضح و قطعی خواهد بود. با این حال، روند گستردهتر پولشویی در لبنان و خاورمیانه اوضاع را بیش از پیش پیچیده کرده است.
در ابتدا، نفوذ حزبالله بر نهادهای اصلی لبنان به این معنی است که دولت مرکزی این کشور حتی قادر به اجرای ابتداییترین قوانین بینالمللی مقابله با پولشویی نیست.
دیپلماتهای غربی میگویند یک مشکل بزرگتر این است که چندین کشور در منطقه، از جمله بحرین و لیبی، با لبنان همراه شدهاند تا با تلاش ناظران بینالمللی برای سرکوب مخالفت کنند و این امر تقریباً هدف قرار دادن مؤثر تأمین مالی غیرقانونی حزبالله را غیرممکن کرده است.
نویسنده با اشاره به اینکه «FATF از اظهار نظر در مورد این گزارش خودداری کرد» در ادامه عنوان میکند که نبرد فعلی در داخل FATF نه بر سر این است که آیا لبنان باید در فهرست خاکستری قرار گیرد یا نه، بلکه بر سر شرایطی است که این کشور باید پس از یک دوره بررسی دو ساله برای خروج از این فهرست رعایت کند، به ویژه در ارتباط با نقش حزبالله در سیستم بانکی کشور.
بانک غیرقانونی
حکومت ایران از دهه ۱۹۸۰ به حزبالله کمک مالی میکرده و این حمایت به گروههای تروریستی این امکان را داده است که در لبنان دولتی درون دولت تشکیل دهد و در جنگهایش علیه اسرائیل عمل کند. با وجود سلطه حزبالله بر لبنان و اقتصاد آن، این گروه تروریستی همچنان به شدت به تأمین مالی از سوی رژیم ایران وابسته است که بخش زیادی از آن به صورت نقدی دریافت و سپس به سیستم بانکی لبنان هدایت میشود.
در ادامه این گزارش آمده، مجرای اصلی این مبادلات پولی یک موسسه مالی تحت کنترل حزبالله به نام «جمعیت القرضالحسن» (AQAH) است که حزبالله برای پرداخت حقوق نیروها و سایر مقامات و عوامل خود و همچنین ارائه خدمات بانکی به جوامع محلی بر این مؤسسه متکی است که در عمل نقش یک بانک را ایفا میکند.
به گفته مقامات غربی، در میان بحرانهای سیاسی و اقتصادی که در سالهای اخیر لبنان را دچار مشکل کرده است، «جمعیت القرضالحسن» فعالیتهای خود را گسترش داده و با سرمایهای چند میلیارد دلاری به یکی از بزرگترین مؤسسات مالی لبنان تبدیل شده است.
آنچه مؤسسه «القرضالحسن» را از سایر بانکهای لبنانی متمایز میکند این است که تحت نظارت نیست و حتا مجوز بانکی ندارد. اما بزرگترین تفاوت این مؤسسه با بانکها این است که به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی توسط دولت لبنان به رسمیت شناخته شده و از پرداخت مالیات نیز معاف است.
دولت ایالات متحده، که مؤسسه «القرضالحسن» را در سال ۲۰۰۷ در فهرست تحریمهای خود قرار داد، این گروه را به عنوان «پوششی برای مدیریت فعالیتهای مالی حزبالله و دسترسی به سیستم مالی بینالمللی» توصیف میکند.
سابقه تروریسم
با این حال، تعیین وضعیت و تحریم این مؤسسه توسط ایالات متحده تأثیر چندانی بر داد و ستد «القرضالحسن» نداشته است. این گروه برای انجام فعالیتهای گستردهتر خود در لبنان یا خاورمیانه مشکلی ندارد. درواقع، فعالیتهای فرامرزی «القرضالحسن» احتمالاً پس از تصمیم اتحادیه عرب در ماه ژوئن برای متوقف کردن اشارات به تروریستی بودن حزبالله، بطور فزایندهای آسانتر خواهد شد.
مسئله تعیین وضعیت تروریستی حزبالله نیز نقطهای از اختلاف در FATF است. عدم توافق در این زمینه باعث تأخیر چند ماهه در گزارش مربوط به لبنان شد که سرانجام در دسامبر منتشر گردید. در پایان، ناظران بطور مستقیم نام حزبالله را ذکر نکردند و بجای آن از یک اصطلاح مبهم استفاده کردند: «یک سازمان شبهنظامی محلی عمده با سابقه مستند قابل توجهی از ارتکاب اقدامات تروریستی!»
گروه FATF در گزارش اخیر خود درباره لبنان مینویسد، «لبنان باید یک ارزیابی از خطرات پولشویی و تأمین مالی تروریسم مرتبط با یک سازمان شبهنظامی محلی عمده ارائه دهد و اطمینان حاصل کند که این خطرات کاهش مییابد.»
حزبالله از دهه ۱۹۸۰ تعداد زیادی حملات تروریستی از جمله بمبگذاریهای انتحاری، حملات انتحاری و حملات پهپادی انجام داده است که در آنها صدها نفر، از جمله بسیاری از آمریکاییها و اسرائیلیها، پرسنل نظامی و غیرنظامیان کشته شدهاند. امروزه، این شبهنظامیان شیعه که تحلیلگران میگویند ممکن است تا ۵۰هزار سرباز پیاده داشته باشند، یکی از بزرگترین ارتشهای خصوصی در جهان به شمار میرود.
ایالات متحده، اتحادیه اروپا و دهها کشور دیگر در سراسر جهان، شبهنظامیان شیعه تحت حمایت رژيم ایران را به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی کردهاند.
در بخش پایانی این نوشتار آمده، دیپلماتهای غربی نگرانند که اگر FATF وارد عمل نشود، لبنان ممکن است راحتتر از متوقف کردن فعالیت «القرضالحسن» خودداری کند و پول همچنان به صورت آزاد از ایران به حزبالله و دیگران جریان پیدا کند.
دیپلماتها استدلال کردهاند که در نهایت، رویکرد قویتر FATF میتواند به لبنان کمک کند تا سیستم خود را اصلاح کرده و سرمایهگذاری خارجی را که در سالهای اخیر از کشور فرار کرده، دوباره جذب کند. بدون تضمینهایی مبنی بر اینکه لبنان پناهگاهی برای پولشویی و تأمین مالی تروریسم نیست، این سرمایهگذاریها به احتمال زیاد باز نخواهند گشت.
یکی از دیپلماتها در همین ارتباط گفت: «یک ارزیابی و تصمیم سختگیرانه درواقع به لبنانیها کمک خواهد کرد تا از این وضعیت خارج شوند.»
