خبرگزاری آسوشیتدپرس روز شنبه دهم خرداد ۱۴۰۴ با استناد به بخشی از گزارش محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی خود را افزایش داده است. این سطح نزدیک به سطح تسلیحاتی است که هیچ کاربردی جز اهداف نظامی ندارد.
این نهاد نظارتی سازمان ملل نسبت به روند فعلی برنامه اتمی ایران ابراز نگرانی کرده و خواستار همکاری فوری تهران با بازرسان بینالمللی شده است.
در این گزارش که در میان مذاکرات بینتیجه اخیر میان تهران و واشنگتن منتشر شده، آمده است که تا تاریخ ۱۷ ماه مه (۱۷ اردیبهشت)، ایران ۴۰۸/۶ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ذخیره کرده است؛ افزایشی ۱۳۳/۸ کیلوگرمی نسبت به گزارش قبلی در ماه فوریه که میزان ذخایر را ۲۷۴/۸ کیلوگرم اعلام کرده بود.
کارشناسان هشدار میدهند که غنیسازی ۶۰ درصدی تنها یک گام فنی تا رسیدن به غلظت ۹۰ درصد، سطح مورد نیاز برای تولید سلاح هستهای، فاصله دارد و برای مصارف غیرنظامی توجیهپذیر نیست. با این حال، مقامات جمهوری اسلامی همواره ساخت سلاح هستهای را انکار کردهاند. عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی در اظهاراتی پیش از انتشار گزارش، ضمن تأکید بر مخالفت رژیم ایران با تسلیحات هستهای گفت: «ما همواره این سلاحها را رد کرده و از ممنوعیت آنها حمایت کردهایم.»
عراقچی همچنین به تعهد کشورهای دارای سلاح هستهای در چارچوب پیمان منع گسترش (NPT) اشاره کرد و گفت که این کشورها برخلاف تعهدات خود نهتنها تسلیحاتشان را کنار نگذاشتهاند، بلکه به توسعه آن ادامه دادهاند.
در همین حال، کشورهای آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان در حال تدوین پیشنویس قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی ایران هستند. در صورت تصویب این قطعنامه در نشست شورای حکام آژانس، احتمال ارجاع دوباره پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل وجود دارد؛ اقدامی که برای نخستین بار در حدود دو دهه گذشته ممکن است ایران را به صورت رسمی به نقض تعهدات هستهای متهم کند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش خود هشدار داده که جمهوری اسلامی تنها کشور غیرهستهای است که اقدام به غنیسازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد کرده است؛ اقدامی که این نهاد آن را یک «نگرانی جدی» توصیف کرده است. رئیس آژانس، رافائل گروسی، پیشتر هشدار داده بود که جمهوری اسلامی ایران اورانیوم کافی برای تولید چند بمب هستهای در اختیار دارد.
هرچند سازمانهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند که رژیم ایران هنوز برنامه ساخت سلاح را آغاز نکرده، اما به گفته آنها، برخی اقدامات تهران میتواند در صورت تصمیم به ساخت سلاح، فرآیند را تسهیل کند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش محرمانه ۲۲ صفحهای خود که در اختیار کشورهای عضو قرار گرفته، تأکید کرده که پاسخهای جمهوری اسلامی درباره آثار اورانیوم کشفشده در چندین سایت «قانعکننده نبوده است». بازرسان آژانس آثار اورانیوم را در مراکزی در ایران یافتهاند که رسماً به عنوان سایتهای هستهای معرفی نشده بودند.
به گفته مقامات غربی، این کشفیات ممکن است نشاندهنده وجود یک برنامه پنهانی هستهای تا سال ۲۰۰۳ باشد. یکی از این مکانها پس از افشاگری بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در سال ۲۰۱۸ شناخته شد. آژانس نیز در سال ۲۰۱۹ وجود ذرات اورانیوم در آن را تأیید کرد. نمونهبرداریهای بیشتر در سال ۲۰۲۰ از سایتهایی در تورقوزآباد، ورامین و مریوان نیز انجام شد. مکان چهارمی با نام لویزان- شیان نیز تحت بررسی بوده اما به دلیل تخریب آن پس از سال ۲۰۰۳، امکان بازرسی فراهم نشده است.
آژانس در گزارش خود نتیجه گرفته است که این سایتها بخشی از یک برنامه هدفمند و اعلامنشده هستهای بودهاند که تا اوایل دهه ۱۳۸۰ مورد استفاده قرار میگرفتند.
گزارش روز شنبه آژانس میتواند زمینهساز اقدام کشورهای اروپایی برای بازگرداندن تحریمهایی بشود که در چارچوب برجام لغو شده بودند و قرار است در ماه اکتبر منقضی شوند.
با وجود امیدواریهایی که از سوی دونالد ترامپ برای دستیابی به توافقی جدید مطرح شده، رژیم ایران بار دیگر هرگونه توافق بدون لغو کامل تحریمها و حفظ برنامه هستهای خود را رد کرده است.
از سوی دیگر، اظهارات یک مقام ارشد آمریکایی در گزارش اخیر والاستریت ژورنال نشان میدهد که در صورت نپذیرفتن توقف غنیسازی توسط جمهوری اسلامی، «روز خوبی در انتظارش نخواهد بود». منابع اسرائیلی نیز هشدار دادهاند که اقدام نظامی میتواند برنامه هستهای ایران را تا یک سال به عقب بیندازد.
در حالی که حکومت ایران بر ادامه غنیسازی به عنوان «حق مسلم» خود تأکید میکند، اختلافات بر سر این مسئله همچنان مانع اصلی در مسیر رسیدن به توافقی جدید باقی مانده است.
ساعاتی پس از انتشار گزارش آژانس بینالمللی، بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل بار دیگر هشدار داد که رژیم ایران مصمم به دستیابی به سلاح هستهای است. او گفت داد: «وقت بیانیه دادن تمام شده؛ زمان اقدام فرا رسیده است.»
