شبکه سیبیاس ۲۰ ژوئن (۳۰ خرداد) گزارش داد، دو هفته آینده فرصت نهایی برای پایان دادن به مناقشه بین اسرائیل و جمهوری اسلامی از طریق دیپلماسی است. به گفتهی یک مقام دیپلماتیک آمریکایی و یک مقام دیپلماتیک اروپایی، دیپلماسی در دو هفته آینده «آخرین شانس» خود را برای پایان دادن به این مناقشه خواهد داشت.
این پنجره همین هفته توسط رئیس جمهور ترامپ ایجاد شده و تصمیم در این مدت تصمیم خواهد گرفت که آیا ایالات متحده در حمله اسرائیل علیه جمهوری اسلامی وارد شود یا نه.
عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی روز جمعه ۳۰ خرداد همزمان با بمباران تأسیسات نظامی و اتمی در ایران با وزرای خارجه اروپایی دیدار کرد.
ژان نوئل بارو وزیر خارجه فرانسه، دیوید لمی وزیر خارجه بریتانیا، یوهان وادِفول وزیر خارجه آلمان و کایا کالاس دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا در نشست ژنو با عراقچی حضور داشتند. لمی پیش از آن، روز پنجشنبه با مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا و استیو ویتکاف فرستاده ویژه آمریکا در مسائل خاورمیانه در کاخ سفید ملاقات کرده بود.
جلسه ژنو تقریباً چهار ساعت به طول انجامید و پس از آن وزیر خارجه فرانسه اعلام کرد که مذاکرات بیشتری در راه است. وی به خبرنگاران گفت: «مشکل برنامه هستهای جمهوری اسلامی تنها با روشهای نظامی حل نمیشود.» وزیر خارجه بریتانیا نیز گفت: «ما بطور مشترک تأکید کردیم: ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.»
عراقچی پس از جلسه اظهار داشت که جمهوری اسلامی از ادامه مذاکرات حمایت میکند. او گفت: «ایران آماده است دوباره دیپلماسی را مد نظر قرار دهد» و افزود: «تأکید میکنم تواناییهای دفاعی ایران قابل مذاکره نیست، [اما] آمادگی خود را برای دیدار مجدد در آینده نزدیک اعلام میکنیم.»
در این میان، تصمیمگیرندهی نهایی علی خامنهای است که هنوز مشخص نیست آیا حملات هوایی اسرائیل و تهدیدات مربوط به دخالت آمریکا او را به سمت راه حل دیپلماتیک نزدیکتر کرده یا نه. تا چند هفته پیش بر اساس پیشنهاد آمریکا که هنوز روی میز است، جمهوری اسلامی اجازه داشت برنامه هستهای غیرنظامی داشته باشد به شرط آنکه در خاک خود غنیسازی اورانیوم انجام ندهد و بتواند اورانیوم غنیشده را از کشورهای دیگر خریداری کند. «سیبیاس» مینویسد، یکی از پیشنهادها شامل ایده عمان برای ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای بود که غنیسازی برای اهداف غیرنظامی را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی و آمریکا ممکن میکرد.
خامنهای ۸۶ ساله که از چندین سال پیش همچنان گفته میشود به سرطان پروستات مبتلاست و برای حفاظت از خود در برابر حملات اسرائیل مخفی شده است، تا کنون به درخواستهای چند کشور برای کاهش تنش پاسخی نداده است.
همچنین مشخص نیست دولت جمهوری اسلامی در حال حاضر چقدر توان عملیاتی دارد. اتصال اینترنت و تماسهای بینالمللی به ایران سخت شده؛ حملات سایبری سیستم بانکی را فلج کرده و تا پنجشنبه چند دیپلمات اذعان کردند که این عوامل ترتیب دادن ملاقاتهای حضوری با عراقچی را نیز که معتمد خامنهای است دشوارتر کرده است.
به گفته یک منبع دیپلماتیک حمله اسرائیل خامنهای را نگران کرده و با توجه امکان ردیابی ارتباطات الکترونیک نگرانیها درباره شنود صحبتهای وی زیاد است. این در حالیست که هر حرفی که عراقچی با غرب مطرح میکند، در نهایت یا به تأیید خامنهای رسیده یا باید به تأیید او برسد و از این نظر آمریکا انتظار پایینی از احتمال برگزاری دیدارهایی با وزیر خارجه جمهوری اسلامی و پیشرفت آنها دارد.
همچنین هنوز مشخص نیست که آیا گفتگوهای ژنو نشانهای از تمایل جمهوری اسلامی به گفتگوی مستقیم با آمریکا- و نه فقط کشورهای اروپایی- بوده است یا نه. به گفته یک مقام آمریکایی، استیو ویتکاف نیز در تلاش است از طریق ارتباطات شخصی خود گفتگوهایی را آغاز کند. آنهم در حالی که ترامپ رئیس جمهور آمریکا جمعه ۳۰ خرداد گفت مقامات رژیم ایران میخواهند با آمریکا مذاکره کنند و نه با اروپا!
اعلام آمادگی آمریکا برای مذاکره مستقیم
ترکیه، عمان و همچنین کشورهای اروپایی از جمله ایتالیا و نروژ پیشنهاد میزبانی مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم بین آمریکا و ایران را دادهاند. اگر تهران این مسیر را انتخاب کند، طبق گفته دو منبع دیپلماتیک اروپایی. وزیر خارجه ایتالیا گفته است که مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا روز پنجشنبه به او اعلام کرده آمریکا آماده مذاکرات مستقیم است و یک دیپلمات فرانسوی نیز گفت روبیو همین پیام را به بارو وزیر خارجه این کشور نیز منتقل کرده است. انتظار میرود وزیر خارجه و وزیر خارجه فرانسه پس از مشورتهای ژنو دوباره صحبت کنند.
ترامپ در هفتههای اخیر ابراز ناامیدی کرده که با وجود حضور [رژیم] ایران پشت میز مذاکره، رهبران آن تمایلی به مذاکره واقعی نشان ندادهاند. به گفتهی یک مقام آمریکایی مطلع به سیبیاس، [رژیم] ایران به مدت دو هفته به آخرین پیشنهاد ویتکاف پاسخ نداده بطوری که نه آن را رد کرده و نه پذیرفته است. در عوض، مقامات رژیم ایران بیانیههای مطبوعاتی صادر کردند در حالی که مذاکرهکنندگان درباره جزئیات یا شرایط پیشنهاد گفتگو نکردند. این عدم تفاهم جدی باعث تردید دولت ترامپ درباره حسن نیت جمهوری اسلای ایران در مذاکرات شده است.
پیشتر نتانیاهو به ترامپ گفته بود رژیم ایران شما را به بازی گرفته و مذاکرات با آن بیفایده است.
در این میان، چندین دیپلمات آمریکایی و خارجی اعلام کردند که ترامپ حملات را تأیید نکرده یا به صراحت به نتانیاهو نگفته است که میتواند اقدام کند. منابع دیپلماتیک اذعان دارند که رهبران جمهوری اسلامی نیز ممکن است درباره میزان هماهنگی بین آمریکا و اسرائیل شک داشته باشند و مطمئن نباشند که آیا دیپلماسی آغاز شده توسط آمریکا ترفندی برای توجیه استفاده از نیروی نظامی است که نتانیاهو مدتهاست طرفدار آن بوده است؟
اما یک مقام آمریکایی معتقد است علاقه ترامپ به دیپلماسی واقعی است و همچنین تمایل ندارد ارتش آمریکا را به جنگی در خاورمیانه بکشاند بهویژه بدون وجود چشمانداز روشن درباره آنچه پس از سقوط احتمالی رژیم ایران رخ خواهد داد.
رهبر آینده ایران
دیپلماتهای آمریکایی و اروپایی تأیید کردند که گفتگوهای محرمانهای درباره اینکه رهبر بعدی ایران چه کسی خواهد بود، و آیا سایتها و مواد هستهای قابل حفاظت هستند و پیامدهای احتمالی زیست محیطی و بهداشتی ناشی از حملات نظامی به تاسیسات هستهای برای متحدان منطقهای آنها وجود دارد، در جریان است.
در همین حال، رئیس جمهور هنوز گزینه استفاده از نیروی نظامی را در دست دارد از جمله برای اولین بار در تاریخ استفاده از بمب MOP یا بمب رسوخکنندهی عظیم ۳۰ هزار پوندی برای تخریب تاسیسات زیرزمینی هستهای فردو.
طبق گفتهی منابع، ترامپ توانایی دستور حمله را حتی در زمانی که جمعه و شنبه در زمین گلف خود در بدمینستر نیوجرسی بسر میبرد، دارد. همیشه یک سوئیت امن پیش از ورود او به هر مکان خارج از شهر آماده میشود و او همچنین به ارتباطات امن دسترسی دارد که اجازه میدهد هنگام حرکت نیز دستورات لازم را صادر کند. او در استراحتگاه گلف خود در فلوریدا، مارالاگو، در سال ۲۰۱۷ دستور حمله به سوریه و در ۲۰۲۰ دستور حمله به یک فرمانده سپاه پاسداران [قاسم سلیمانی] را داده بود.
در این گزارش همچنین ادعا میشود که ارزیابی اطلاعاتی آمریکا این است که خامنهای دستور از سر گرفتن برنامه سلاحهای هستهای را که رژيم در سال ۲۰۰۳ متوقف کرده بود، نداده است. اما ایران مقدار قابل توجهی سوخت هستهای غنیشده انبار کرده که میتواند در صورت دستور خامنهای، سریعاً با موشک پیشرفته یا تسلیحات دیگر تکمیل شود. با اینهمه هیچ مشخص نیست که بمباران فردو زمامداران جمهوری اسلامی را به سمت ساخت بمب سوق خواهد داد یا به این برنامه پایان خواهد داد.
