دیاکو هژیر – تغییر رژیم جمهوری اسلامی ایران، برخلاف شعارها و هیجانات احساسی، نیازمند یک نقشه راه واقعگرایانه و چندبعدی است. تجربه تاریخی نشان داده است که سرنگونی یک حکومت ایدئولوژیکِ امنیتمحور، بدون شکستن ساختارهای اصلی قدرت آن و ایجاد همگرایی ملی و بینالمللی، ممکن نیست. در این مقاله، به چهار ستون حیاتی برای دستیابی به این هدف پرداخته میشود.
فروپاشی زیرساختهای نظامی، امنیتی و مالی رژیم
رژیم جمهوری اسلامی بر سه پایه اصلی قدرت تکیه دارد:
- ساختار مالی و اقتصادی (شامل نهادهای وابسته به بیت رهبری، بنیادها و تجارتهای پنهانی سپاه)
- ساختار نظامی ـ امنیتی (سپاه، بسیج، و پلیس ضدشورش)
- ساختار اطلاعاتی و کنترل دیجیتال
تا زمانی که این نهادها پابرجا باشند، رژیم قدرت سرکوب و مهار نارضایتیها را خواهد داشت. نابودی این ستون اول به یکی از شیوههای زیر ممکن است:
- تحریمهای هدفمند که بطور خاص نهادهای اقتصادی و بانکی وابسته به سپاه را فلج کند.
- افشای اطلاعات مالی و فاسدسازی درونی این نهادها توسط نفوذیها و افشاگران.
- حملات سایبری به سیستمهای مالی، امنیتی و ارتباطی رژیم.
- و در نهایت، حملات مستقیم خارجی (مانند اسرائیل یا آمریکا) که اگر با گستردگی و تداوم کافی همراه باشد، میتواند دولت مرکزی را فلج کرده و مانع از انتقال پول، لجستیک و دستور به نیروهای سرکوب در خیابان شود.
این فروپاشی اگر بهموازات خیزش مردمی رخ دهد، میتواند شتاب تغییر را چند برابر کند.
خیزش سراسری مردم
هیچ تغییر سیاسی پایداری بدون مشارکت مردم امکانپذیر نیست. اما شورشها و اعتراضات بدون سازماندهی، به سرکوب و یأس منجر میشوند. بنابراین لازم است:
- نافرمانی مدنی هدفمند و هماهنگ گسترش یابد (اعتصابات، تحریم پرداخت قبوض، و تسخیر خیابانها).
- شوراهای محلی مقاومت شکل بگیرند تا جایگزینی برای نهادهای حکومتی در مواقع خلأ قدرت ایجاد کنند.
- رسانهها و شبکههای اجتماعی آزاد در خارج از کشور، نقش هماهنگکننده و اطلاعرسانی ایفا کنند.
- نیروهای سرکوب از درون با پیامهای مستقیم مردمی فرسوده و متزلزل شوند.
ایجاد دولت در تبعید با جبهه متحد مخالفان
یکی از نقاط ضعف تاریخی اپوزیسیون ایران، پراکندگی، خودمحوری و عدم همگرایی است. برای جلب حمایت داخلی و بینالمللی، وجود یک دولت در تبعید مشروع، حرفهای و مورد توافق الزامی است. گامهای لازم:
- چهرههای شاخص اپوزیسیون (از سلطنتطلب تا جمهوریخواه، چپ، کرد، بلوچ، و غیره) باید بر سر منشوری مشترک توافق کنند.
- ساختار سازمانی شفاف با سخنگو، وزیران سایه و برنامههای اجرایی طراحی شود.
- پیوند با نخبگان درون کشور، دانشگاهیان و فعالان مدنی حفظ گردد.
- دولت در تبعید باید از رسانههای حرفهای و دیپلماسی عمومی استفاده مؤثر کند تا صدای مردم ایران باشد.
اقناع قدرتهای جهانی به نفع تغییر رژیم
با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک و منابع عظیم نفت و گاز ایران، جمهوری اسلامی دیگر صرفاً یک مسئله محلی یا منطقهای نیست، بلکه یک بحران جهانی است. اما مشکل اینجاست که رژیم حاکم به خوبی این واقعیت را درک کرده و سالهاست که برای حفظ خود، سرمایهگذاری عمیقی در لایههای تصمیمسازی جهانی انجام داده است.
رهبران جمهوری اسلامی کاملاً آگاهاند که از نگاه اکثریت مردم ایران، چهرههایی منزوی، منفور و بیاعتبارند. آنها میدانند که اگر حتی برای لحظهای امکان دسترسی مردم به آنها فراهم شود، احتمال مجازات سریع و خشن، حتی قبل از تشکیل دادگاههای رسمی، بسیار بالاست. همین ترس از انتقام، آنها را به سمت ساختن سپرهای خارجی سوق داده است.
در طول دههها، این رژیم موفق شده است شبکهای از «دوستان با منفعت» در سراسر جهان ایجاد کند:
- در پارلمانها و دولتها: از طریق قراردادهای اقتصادی، لابیگری و تطمیع
- در اندیشکدهها و دانشگاهها: با گسترش روایتهای خاصی از «مقاومت»، «ضدامپریالیسم» یا «خطر جنگ»
- در رسانهها: با حمایت مالی یا حضور فعال سخنگویان موجه در رسانههای جهانی
این شبکهها همیشه آمادهاند که در برابر هرگونه بحث درباره تغییر رژیم در ایران، جبهه بگیرند و با استفاده از موارد زیر، دولتها را از اقدام بازدارند:
- ترس از یک جنگ جدید و بیپایان در خاورمیانه
- نگرانی از رشد جریان افراطی شیعی مشابه داعش
- هراس از شورش در کشورهای اروپایی با جمعیت مهاجر مسلمان
- بیم از اختلال در بازار جهانی انرژی
برای خنثی ساختن این میدان دفاعی، باید:
- تصویر رژیم اسلامی به عنوان یک تهدید فعال جهانی بازتعریف شود: عامل تروریسم، بیثباتکننده بازار انرژی، مخرب حقوق بشر
- آیندهای قابل اعتماد برای ایران ترسیم شود: سکولار، باثبات، دموکراتیک و شریک جهانی
- از ظرفیت دیپلماتهای تبعیدی، فعالان جهانی حقوق بشر و چهرههای معتبر استفاده شود تا نگاه جهانی به ایران بهسمت مردم نه رژیم معطوف گردد
نتیجهگیری
بدون همزمانی و همکاری این چهار ستون، دستیابی به تغییر واقعی در ایران بسیار دشوار خواهد بود. هیچکدام از این ستونها به تنهایی کافی نیست. جمهوری اسلامی با سرکوب داخلی، ثروت نفتی و پیوندهای خارجی خود را زنده نگه داشته است. مردم ایران نیز باید با اتحاد، سازماندهی و صدایی جهانی، این سازه پیچیده را درهم شکنند.
این مسیر آسان نیست، اما اگر ارادهای ملی با بینشی جهانی در کنار هم قرار گیرد ممکن است.
