وزیر خارجه جمهوری اسلامی شامگاه پنجشنبه ۵ تیرماه ۱۴۰۴ در یک مصاحبه زنده تلویزیونی اعلام کرد خسارات وارده به تاسیسات هستهای ایران «کم نبوده و آسیبهای جدی به تأسیسات وارد شده است.» عباس عراقچی افزود از زمان جنگ اسرائیل و ایران تا کنون توافقی برای مذاکره با آمریکاییها صورت نگرفته و «فعلاً بنای پذیرش شخص رافائل گروسی را در تهران نداریم.»
عراقچی در مقدمه با اشاره به اینکه این خسارت در مقیاس بزرگتر در سراسر کشور نیز رخ داد، گفت: «حملات مختلفی به نقاط گوناگون صورت گرفت، ترورهایی انجام شد، افراد مهمی را از دست دادیم و تأسیسات مهمی مورد اصابت قرار گرفت. در نهایت، فضای جنگی بسیار سختی ایجاد شد، اما کشور نه شکست خورد و نه تسلیم شد.»
او مدعی شد: «تقریباً از همان روز اول و دوم جنگ، تماسهایی از کشورهای اروپایی آغاز شد. آنها درخواست داشتند که ما خویشتنداری کنیم و به دیپلماسی بازگردیم. اما ما گفتیم موضعمان کاملاً روشن است؛ ما در میانه دیپلماسی بودیم. یکسری کشورها بودند که مشخص بود هدف آنها حمایت از اسرائیل است و درواقع میخواستند ما را وادار کنند که از خود دفاع نکنیم.»
آتشبس را قبول نداریم
عراقچی در ارتباط با «آتشبس» که توسط دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا پس از همکاری ارتش آن کشور با اسرائیل در بمباران تأسیسات اتمی فردو و اصفهان و نطنز اعلام شد، تأکید کرد: «ما آتشبس را قبول نداریم؛ چون آتشبس محصول یک مذاکره است یا نتیجه توافق دو طرف برای توقف عملیات، پس از گفتگو و مذاکره است. ما هیچ آتشبس یا توقف عملیات بهمعنای توافقشده را قبول نداریم. اما اگر اسرائیل حملات خود را ادامه ندهد، ما هم قصدی برای ادامه دادن نداریم. یعنی در حقیقت، آنچه که ما پذیرفتیم، همین بود. تصمیمات بعدی هم متعاقباً گرفته خواهد شد.»
عراقچی همچنین ادعا کرد: «اسرائیل خواستار توقف عملیات شد. جمهوری اسلامی ایران نیز، بر اساس سیاستهای از پیش تعیینشده، اعلام کرد که اگر حملات ادامه پیدا نکند، ما نیز قصدی برای ادامه نداریم. در نتیجه، عملیات متوقف شد.»
این بخش از اظهارات عراقچی با واکنشهایی از درون جمهوری اسلامی روبرو شده است از جمله مهدی مطهرنیا استاد پیشین دانشگاه با اشاره به آموزههای سون تزو در کتاب «هنر جنگ» نوشت: «هنگامی که بدون تفاهم و توافق قبلی، دشمن خواستار وقفه شد، توطئهای در کار است.»
عراقچی با انتقاد از حملات آمریکا به تأسیسات اتمی در ایران گفت: «ما یک تجربه بسیار سنگین با آمریکاییها داریم؛ اینکه آنها در میانه مذاکره، به خود مذاکره خیانت کردند. این تجربه قطعاً در تصمیمگیریهای بعدی ما تأثیرگذار خواهد بود. اما آن تصمیمگیری، نهایتاً بر اساس مصلحت مردم ایران گرفته خواهد شد، نه بر اساس احساسات، و نه بر اساس هیچ ملاحظه سطحی یا زودگذر دیگر.»
این اظهارات عراقچی تأیید میکند که نظام بعد از کشته شدن دهها مقام ارشد و صدها نیروی نظامی و امنیتی و خسارات سنگین به مراکز اتمی و نظامی در بمباران اسرائیل و آمریکا، همچنان به دنبال مذاکره است، هرچند که عراقچی تأکید کرد: «اجازه دهید صراحتاً بگویم که هیچگونه توافق یا قراری برای ازسرگیری مذاکرات صورت نگرفته است. نه قولی داده شده، نه صحبتی در اینباره انجام شده است. اینکه ما در داخل در حال بررسی هستیم که مصلحت مردم ایران چیست، موضوع دیگری است، اما تا این لحظه هیچ برنامه یا موضوعیتی برای مذاکره وجود ندارد و هیچ قراری هم گذاشته نشده است.»
خروج از ایران از راه زمینی
او در بخش دیگری از این مصاحبه غیرمستقیم به کنترل حریم هوایی ایران توسط اسرائیل اشاره کرد و گفت که برای سفر به ژنو و همچنین شرکت در کنفرانس سران کشورهای اسلامی در استانبول «از مسیر زمینی» به ترکیه و سپس با پرواز به ژنو رفته است. این در حالیست که خبرگزاریهای بینالمللی اعلام کردند وی برای پرواز به استانبول باید به اسرائیل اطلاع میداد.
عراقچی گفت: «با توجه به ممنوعیتهای پروازی من هم تصمیم گرفتم رفت و آمدم زمینی باشد. با افتخار، مسیر زمینی را انتخاب کردم. از مرز که خارج شدیم و وارد ترکیه شدیم، یکی از هواپیماهای ما که در استانبول بود استفاده شد. چند هواپیمای مسافری ما، به دلیل بسته شدن فضای هوایی ایران در مسیر برگشت، ناچاراً در استانبول مانده بودند. یکی از آنها را استفاده کردیم و به ژنو رفتیم… از ژنو دوباره برگشتیم به استانبول برای شرکت در اجلاس وزرای خارجه کشورهای اسلامی. بعد رفتیم به مسکو، و از مسکو هم آمدیم عشقآباد. در عشقآباد پیاده شدیم و مجدداً با خودرو به مسیرمان ادامه دادیم.»
به نظر میرسد توضیح مفصل درباره خط سفر عراقچی واکنش به خبر رسانههای خارجی است که گفتند پرواز خود را به اسرائیل اطلاع داده است. در هر حال این اظهارات وزیر خارجه جمهوری اسلامی تأیید میکند که حریم هوایی ایران بطور در اختیار اسرائیل قرار دارد.
عراقچی همچنین نسبت به احتمال فعال شدن «مکانیسم ماشه» توسط اروپاییها هشدار داد و گفت: «صراحتاً به آنها گفتم که بزرگترین اشتباه تاریخی اروپا این خواهد بود که از این مکانیسم استفاده کند، چون خود را کاملاً خلع سلاح کرده و باید کنار بنشیند… برای ما هم ممکن است هزینههایی داشته باشد، ممکن است ما هم تصمیماتی در این رابطه بگیریم که نمیخواهم فعلاً وارد جزئیات آن شوم. مسئله هستهای ایران، با فعال شدن اسنپبک به مراتب پیچیدهتر و دشوارتر خواهد شد، همانطور که با جنگی که به راه انداختند، موضوع را سختتر و پیچیدهتر کردند.»
او توضیح نداد که اساسا «مکانیسم ماشه» برای «خلع سلاح» جمهوری اسلامی در توافق اتمی برجام تعبیه شده و اگر قرار میبود با فعال شدن آن، اروپاییها مرتکب اشتباه شوند، دلیلی نداشت چنین تدبیری را در آن توافق بگنجانند!
عراقچی در پایان نیز تأکید کرد که «فعلاً بنای پذیرش شخص گروسی را در تهران نداریم. در مورد بازرسها هم باید بررسی شود و ببینیم اگر با قانون مجلس انطباق داشته باشد، به آن فکر میکنیم ولی ظاهر امر روشن است که تاسیساتی که تخریب شدهاند، وقتی میخواهند بازرسی شوند، یعنی میخواهند بدانند میزان خسارت چقدر است.»
پس از جنگ ۱۲ روزه نیز آلمان، بریتانیا و فرانسه از جمهوری اسلامی خواستهاند تا مذاکرات بر سر برنامه هستهای خود را ادامه دهد. این سه کشور تهدید کردهاند، چنانچه تا پایان تابستان توافقی حاصل نشود، «مکانیسم ماشه» را فعال خواهند کرد.
