نشریه «آتلانتیک» در مقالهای به قلم مارک باودن تحلیلگر سیاسی- نظامی به برتری شاخص و مسلّم هوایی اسرائیل در مقابل جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه پرداخته و به نقل از چند ژنرال آمریکایی ابعاد مختلف این نبرد را بررسی کرده و مینویسد این پیروزی حاصل «دههها همکاری اطلاعاتی میان اسرائیل و آمریکا» بود.
در این مقاله با عنوان «درس موفقیت اسرائیل در نبرد هوایی» که ۹ ژوئیه ۲۰۲۵ (۱۸ تیرماه ۱۴۰۴) منتشر شد، نویسنده توضیح داده است که هواپیماهای F-35 اسرائیل بدون شناسایی، وارد حریم هوایی ایران شدند و با انهدام سامانههای دفاعی، آسمان ایران را به منطقه پرواز آزاد بدل کردند.
متن کامل این مقاله تحلیل را در ادامه میخوانید.
احتمالاً فناوری پنهانکاری بسیار پیشرفتهای که بمبافکنهای B-2 آمریکا را در شب ۲۲ ژوئن (اول تیرماه) هنگام حمله به تأسیسات هستهای در ایران پوشش میداد، اصلاً ضروری نبود، زیرا در آن زمان، حریم هوایی ایران مثل فرش قرمز زیر آنها پهن شده بود. اسرائیل پیشتر با دو حمله سنگین یکی در اکتبر گذشته (آبان ۱۴۰۳) و یکی در اواسط ژوئن (خرداد ۱۴۰۴) پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران را نابود کرد و کنترل آسمان ایران را به دست گرفت.
دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا مدعی شد که حملات هوایی که او دستورشان را صادر کرد، «تمام رؤیاهای هستهای ایران را نابود کرد»، که احتمالاً چنین نبود. البته این حملات بدون تردید این برنامهها را به تعویق انداختند. اما این موفقیت متعلق به آمریکا نیست بلکه متعلق به اسرائیل است.
فارغ از مباحث درباره درستی یا کارآمدی حملات اسرائیل و آمریکا به جمهوری اسلامی ایران، یک چیز روشن است: اسرائیل چند روز پیش از پرواز B-2ها برتری هوایی کامل را به دست آورده بود. اما چطور به این موقعیت دست یافت؟ این موضوع چه چیزی درباره آینده جنگ هوایی در قرن ۲۱ و سرنوشت ایران میگوید؟
در روزهای گذشته، من این پرسشها را با چند نفر از فرماندهان بازنشسته ارتش ایالات متحده مطرح کردم.
در زمانی که بیشتر بحثها درباره آینده جنگ هوایی به پهپادها، ماهوارهها و موشکهای مافوق صوت است، موفقیت اسرائیل (و شکست جمهوری اسلامی) شبیه بازگشتی به گذشته است. ژنرال جوزف ووتل فرمانده سابق فرماندهی مرکزی ایالات متحده، میگوید: «من فکر میکنم این طرح کلی از مدتها قبل روی میز بوده است. اسرائیل کار ورود نیروهای ما به منطقه هدف را بسیار آسانتر کرد.»
حملات اسرائیل البته از فناوریهای پیشرفته بهره گرفته، اما بطور مطلق به آنها وابسته نبود. همچنین پیروزی اسرائیل یکشبه حاصل نشد.
https://mykayhan.org/1404/04/17/381257/
موفقیت ابتدا با تضعیف امکانات مربوط به تهدید تلافیجویانه جمهوری اسلامی ایران آغاز شد؛ با نابودی نیروهای نیابتی مانند حزبالله و حماس و سپس ایجاد سپر دفاعی مؤثر، با کمک آمریکا، علیه موشکها و پهپادها. حملات هوایی اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴ به اهدافی در ایران، احتمالاً به شناسایی و آسیب زدن به سامانههای پدافند هوایی جمهوری اسلامی کمک کرد.
دو عملیات مشترک هوایی و عملیات ویژه در ادامه انجام شد: اولی در نوامبر ۲۰۲۴ طی عملیات «روزهای توبه» و دومی در ژوئن ۲۰۲۵ طی عملیات «طلوع شیران».
قهرمان اصلی هر دو عملیات، جنگندهی جنجالی F-35 بود؛ جنگندهای که به خاطر هزینههای هنگفت توسعه و تولیدش مورد انتقاد قرار گرفت و اخیراً بهدلیل برتری پهپادهای ارزانتر و پیشرفتهتر زیر سؤال رفت. آذرماه ۱۴۰۳ ایلان ماسک این جنگنده را «منسوخ» توصیف کرد. اما همین جنگندهها با مدل آدیر اسرائیلی در سال گذشته نخستین ورود مخفیانه به آسمان ایران را انجام دادند، شناسایی نشدند و توان دفاعی رژیم ایران برای شناسایی و هدفگیری را نابود کردند.
این هواپیماها احتمالاً از فراز کشورهای اردن، عراق، لبنان یا سوریه بدون اجازه عبور کرده و با سرعت بالا از هرگونه واکنش نظامی جلوگیری کردند. نیروی هوایی ضعیف ایران، با هواپیماهای قدیمی و خلبانان کمتجربه، تهدید چندانی برای آنها نبود. اما پدافندهای زمینی، شامل موشکهای پیشرفته روسی S-300 و احتمالاً S-400، بسیار خطرناک بودند.
در موج اول، این سامانهها به عنوان هدف اصلی مورد حمله قرار گرفتند. خلبانان نیز باید لحظه به لحظه تهدیدات اطراف را تحلیل میکردند؛ با استفاده از نمایشگرهای پیشرفته داخل کلاه و مانیتورهای لمسی، که تصویری ۳۶۰ درجه و زنده از محیط اطراف ارائه میداد. خلبانها میتوانستند پیش از شناسایی شدن توسط دشمن، آنها را ببینند و درباره حمله یا گریز تصمیم بگیرند.
اسرائیل مدعی است که در این حملات حتی یک جنگنده آدیر را که ۱۰۰ میلیوندلار قیمت دارد از دست نداده است. رژیم ایران اما مدعی سرنگون کردن چهار فروند از آنها شده است. در هر صورت، مأموریت با موفقیت انجام شد؛ نابودی باتریهای پدافندی، لانچرها، مراکز فرماندهی و شبکههای ارتباطی که چشمهای سیستم دفاعی جمهوری اسلامی محسوب میشدند با موفقیت انجام شد. با نابودی آنها، دیگر آسمان ایران برای حملات باز بود.
پس از آن، بیش از ۱۰۰ هواپیما، شامل F-15، F-16، هواپیماهای سوخترسان، نظارتی، و هلیکوپترهایی که نیروهای ویژه را بطور مخفیانه منتقل میکردند، وارد میدان شدند. احتمالاً این نیروها لانچرهای متحرک موشکی را در زمین شناسایی و نابود کردند.
اولین عملیات اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۴، پس از حمله ۱۸۰ موشکی ایران به تلآویو و دیگر نقاط آن کشور بود که در واکنش به ترور فرماندهان حزبالله و حماس صورت گرفت. اما حملهی اسرائیل در آن تاریخ تنها یک تلافی نبود؛ بلکه هدف اصلیاش تضعیف سامانه پدافند ایران بود.
ژنرال بازنشسته دیوید دپتولا میگوید: «هدف، کاهش پدافندهای هوایی برای فراهم کردن حملهای قویتر بود.»
این حمله بزرگتر یعنی عملیات «طلوع شیران» دهها هدف نظامی و هستهای را در ایران نابود کرد از جمله تأسیسات نطنز، تأسیسات سانتریفیوژ تهران، آزمایشگاههای اصفهان، و راکتور اراک. همچنین بدون هیچ تلفات، اسرائیل دهها فرمانده نظامی، از جمله فرمانده کل ارتش ایران، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، و فرمانده کل سپاه پاسداران را کشت. همچنین ۹ دانشمند هستهای برجسته نیز کشته شدند و علی خامنهای مجبور شد پنهان شود و موضوع بر سر معرفی جانشینان او بیش از همیشه مطرح شد.
دپتولا گفت: «هدف، مراکز قدرت و تصمیمگیری بود، درست مثل عملیات توفان صحرا در عراق.»
در نسخهای مدرنتر، اسرائیل از پهپادهای کوچک، کوادکوپترها، و ریزپرندهها استفاده کرد که حتی میتوانند در ساختمانها پرواز کرده و حملات دقیق انجام دهند.
ژنرال اسلیف معاون سابق ستاد نیروی هوایی آمریکا اشاره میکند: «اولین گام در هر حمله هوایی، نابود کردن پدافند است تا برتری هوایی به دست آید.»
اما بزرگترین دستاورد اسرائیل شاید اطلاعاتی بود که حملات را هدایت میکرد. اسرائیل ۴۰ سال است که بطور متمرکز روی رژیم ایران و اهداف هستهای آن تمرکز کرده است. سازمان موساد در بالاترین سطوح نظامی و دولتی جمهوری اسلامی ایران نفوذ دارد.
ژنرال بازنشسته ریموند توماس گفت: «من مطمئنم اسرائیلیها همه جا هستند.»
نیروهای عملیات ویژه اسرائیل برای هدایت دقیق حملات، شناسایی اهداف و نجات احتمالی خلبانان احتمالاً در ایران حضور داشتند.
یکی از افسران بازنشسته گفت: «اگر قرار باشد فلان فرمانده [رژیم] را بزنید، نیروهای ویژه اسرائیل روی زمین دقیقاً میدانند او کجاست، حتی کدام طبقه. موشک باید دقیقاً به همان پنجره برخورد کند. این چیزی نیست که از ماهواره دیده شود.»
دههها همکاری اطلاعاتی میان اسرائیل و آمریکا نیز در این برتری و موفقیت نقش داشت. ترکیب تصویربرداری ماهوارهای، رهگیریهای رادیویی، و تحلیلهای بلندمدت، همگی باعث شدند جمهوری اسلامی در ایران در عمل و کاملا شفاف در برابر چشم آنها قرار داشته باشد.
دپتولا تشریح کرد: «این عملیات موفق باید این تصور را که دیگر نیازی به خلبانها نیست، برای مدتی از بین ببرد. شاید که آینده متعلق به پهپادها و هوش مصنوعی باشد، اما هنوز راه زیادی تا جایگزینی انسان باقیست.»
اکنون رژیم ایران تحقیر شده و با اینهمه احتمال واکنش آن وجود دارد. اما اسرائیل نشان داد که چگونه میتوان دوباره پدافند جمهوری اسلامی را درهم شکست. تا آینده قابل پیشبینی، آسمان ایران در اختیار اسرائیل قرار دارد.
ژنرال بازنشسته مارک ساسوویل در همین ارتباط گفت: «شما میتوانید هر چیزی را بالای سر دشمن بفرستید؛ از جنگنده تا هواپیمای شناسایی. آنها نه میتوانند شما را ببینند و نه هدف قرار دهند.»
