دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر روز سه شنبه چهاردهم امردادماه در نشست خبری خود از احتمال صدور مجوز کاشت و برداشت تریاک در ایران خبر داده و گفته است که طبق کنوانسیونهای بینالمللی، ایران اجازه کشت این گیاهان را برای مصارف دارویی دارد.
حسين ذوالفقارى «کاهش کیفیت و خلوص مواد کشفشده، افزایش نیازهای دارویی کشور، و کاهش واردات تریاک از افغانستان» را از دلایل دنبال کردن کاشت تریاک در ایران دانسته است.
به گفته او، طرح کشت تحت کنترل خشخاش و سایر گیاهان مخدر پایه برای استفاده صنعتی و دارویی تهیه شده و منتظر تصویب ستاد مبارزه با مواد مخدر به ریاست مسعود پزشکیان، رئیس جمهورى اسلامى است.
به گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، ایران در سال ۱۳۵۷، نزدیک به ۳۳ هزار هکتار سطح زیر کشت خشخاش داشت و از ۸٠ سال پيش و با امضای پروتكل ۱۹۵۳، در گروه ۷ كشور مجاز به كشت خشخاش و مصرف تریاك برای صنعت دارو بوده و در راستای تعهد به این پروتكل جهانی، تا دهه ۱۳۵۰ نیز، خشخاش برای مصارف دارویی در داخل كشور كشت میشده است.
به گفته حسين ذوالفقارى، بعد از سال ۱۳۵۷، كشت خشخاش با مصوبه شورای انقلاب ممنوع شد و «ايران به صورت داوطلبانه از حق قانونی خود برای كشت اين گياه صرفنظر كرده» و پس از اقدامات سریع نهادهای انتظامی، کشت خشخاش به طور کامل تا یکی دو سال بعد از آن ریشه كن شد.
کاهش کشفیات تریاک در مقابل افزایش شیشه و هروئین
با این حال، این اقدام مشکل مواد مخدر را برای ایران حل نکرد. افزایش تولید تریاک در افغانستان و تا اوایل دهه ۱۹۹۰ در پاکستان، باعث شد ایران به یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت تریاک به سمت پالایشگاههای غیرقانونی هروئین واقع در مسیر بالکان تبدیل شود.
عمده مواد مخدر مورد نياز شرکتهای داروسازی کشور طی چند دهه گذشته از محل کشفیات مواد مخدر و بخشی هم از طریق واردات انجام شده است، یک تغییر رویکردی هم در کشورهای تولیدکننده همسایه اتفاق افتاده که بر اساس يافته هاى پلیس مبارزه با مواد مخدر فراجا، در سال گذشته کشفیات مخدرهای روان گردان از جمله شیشه و هروئین به شدت افزایش يافته و از سوی دیگر کشفیات تریاک بسيار کاهش يافته است حال آنكه عمده منبع تأمین مواد مخدر دارویی کشور از اين ماده بوده است.
ذوالفقاری با بیان اینکه یکی از مشکلات موجود، تأمین نیازهای دارویی کشور است، گفته: «عمده مواد مخدر مورد نیاز شرکتهای داروسازی کشور طی چند دهه گذشته از محل کشفیات مواد مخدر و بخشی هم از طریق واردات انجام شده است، یک تغییر رویکردی هم در کشورهای تولید كننده همسایه اتفاق افتاده که بر اساس يافته هاى پلیس مبارزه با مواد مخدر فراجا، در سال گذشته کشفیات مخدرهای روانگردان از جمله شیشه و هروئین به شدت بيشتر و از سوی دیگر مصرف تریاک بسيار کاهش یافته است حالآنکه عمده منبع تأمین مواد مخدر دارویی کشور از محل کشفیات تریاک بوده است.»
با روی کار آمدن مجدد طالبان در سال ۱۴۰۱، «استعمال و انتقال، خرید و فروش، واردات و صادرات و فعالیت کارخانههای تولید هر گونه مواد نشئه آور الکلی و مخدر» ممنوع اعلام شد. طالبان در دوره پیشین سلطه بر افغانستان نیز کشت خشخاش را منع کرد که منجر به کاهش محسوس سطح زیر کشت خشخاش در سال ۲۰۰۱ شد ولی پس از آن بار دیگر کشت خشخاش در این کشور روندی صعودی به خود گرفت و از ۸ هزار هکتار به ۳۲۸ هزار هکتار در سال ۲۰۱۷ رسید.
رضا سپهوند، نماینده خرمآباد در مجلس شوراى اسلامى در اواسط اردیبهشت ۱۴۰۴، از سیاستهای مبارزه با مواد مخدر در ایران از جمله ممنوعیت کشت خشخاش و تاثیر آن بر نیاز دارویی کشور انتقاد کرد و گفت: «با کنار گذاشتن ظرفیت داخلی، زمینه را برای توسعه کشت و صادرات افغانستان فراهم کردهایم در حالی که اکنون ناچاریم تریاک ناخالص و بیکیفیت وارد کنیم، با اینکه امکان تولید داخلی، تحت کنترل و با کیفیت بالا وجود دارد.»
او با اشاره به قانون مصوب سال ۱۳۴۷ تاکید کرد که ایران در گذشته طرح مشخصی برای کشت محدود و کنترل شده خشخاش با هدف تأمین نیازهای دارویی داخلی داشته است اما این ظرفیت در سالهای اخیر نادیده گرفته شده است.
وى ادامه داده: « ما به ٦٠٠ تُن تریاک نیاز داریم، آن هم فقط برای مصارف دارویی! الان داروسازهای ما با مشکل مواجه شدهاند. این مسئلهای ملی است و اصلا ربطی به اعتیاد ندارد چون اعتياد در حال حاضر شكل صنعتى پيدا كرده است.»
اجرای چنین طرحی با چالشهایی مواجه است. از جمله نگرانی از نشت مواد به بازار آزاد، خطر افزایش مصرف در جامعه و رشد جرایم مرتبط با مواد مخدر.
سیاستهای شدید دولت علیه مصرف مواد مخدر، اگرچه سنتهای قدیمی استفاده تریاک را از بین برد، اما نتوانست اعتياد به اين ماده را به طور کامل مهار کند.
دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در نشست خبری خود با اشاره به وضعیت اعتیاد در ایران گفته: « بر أساس شيوع شناسى انجام شده در سال ١٣٩٤، ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در کشور معتاد شناخته شدند و یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر نیز بر پايه روش تحقیقی، مصرف تفننی را گزارش کردند، البته با توجه به تحقیقات سال ۱۴۰۱ـ۱۴۰۲، افزایش نسبی در این زمینه ديده شده است.»
رضا ملک زاده معاون پیشین وزیر بهداشت جمهورى اسلامى در ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ در مورد مصرف تریاک در ایران گفته بود که «بیشترین میزان مصرف تریاک جهان در ایران است و حدود ۴۵ درصد تریاک دنیا در ایران مصرف میشود.»
وی افزود:« بر اساس پژوهش یک تیم ۱۰۰ نفره مشخص شد که حدود ۱۰ درصد افراد بالای چهل سال در ایران به روشهای مختلف تفننی و اعتیاد از تریاک استفاده میکنند.»
