دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا دوشنبه هفتم مهرماه ۱۴۰۴ پس از گفتگو با بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در کاخ سفید، طی یک کنفرانس خبری موافقت نتانیاهو را با طرح ۲۰ مادهای صلح غزه اعلام کرد. این طرح مورد استقبال رهبران خاورمیانه و اروپا نیز قرار گرفته است اما گروه تروریستی حماس و جمهوری اسلامی با آن مخالف هستند.
بر اساس این طرح، غزه به منطقهای عاری از ترور و نظامیگری تبدیل میشود و بازسازی زیرساختها، بیمارستانها و خدمات اساسی برای مردم آغاز میگردد.
همچنین جنگ با پذیرش طرح متوقف میشود؛ آزادی گروگانها و زندانیان بین دو طرف انجام خواهد شد و اعضای حماس در صورت کنار گذاشتن سلاح عفو میشوند و امکان خروج یا ماندن در آنجا را دارند.
در این طرح آمده، غزه موقتاً توسط یک کمیته تکنوکرات فلسطینی با نظارت بینالمللی اداره میشود، کمکها از طریق سازمانهای بینالمللی بدون دخالت توزیع خواهد شد و گذرگاه رفح باز میشود و یک نیروی بینالمللی (ISF) امنیت مرزها را تأمین میکند و ارتش اسرائیل به تدریج عقبنشینی خواهد کرد.
از دیگر مفاد این طرح ایجاد یک منطقه ویژه اقتصادی با تعرفه و نرخهای دسترسی ترجیحی است که با کشورهای مشارکتکننده درباره این موضوع مذاکره میشود.
وضعیت حماس در طرح ترامپ برای غزه
از مهمترین مفاد این طرح خلع سلاح حماس و نابودی تمام زیرساختهای نظامی غزه است. بر اساس طرح صلح ترامپ، حماس و دیگر گروهها توافق میکنند هیچ نقشی در مدیریت غزه نداشته باشند. تمام زیرساختهای نظامی و تروریستی نابود شده و بازسازی نخواهند شد.
همچنین قرار است ایالات متحده با شرکای عرب و بینالمللی برای استقرار یک نیروی بینالمللی جهت حفظ ثبات در غزه همکاری کند. این نیرو پلیس فلسطینی را آموزش میدهد، مرزها را ایمن و از قاچاق سلاح جلوگیری میکند و با اسرائیل و مصر هماهنگی خواهد داشت.
ترامپ: ایران [جمهوری اسلامی] هم میتواند بخشی از پیمان ابراهیم باشد!
دونالد ترامپ در کنفرانس خبری عنوان کرد که «امروز یک روز تاریخی برای من و نتانیاهو است». وی گفت: «من باور دارم که آنها هم میتوانند، میتوانم قول دهم زمانی خواهد رسید که ایران هم بخشی از پیمان ابراهیم باشد.»
او با بیان اینکه امروز «دیدار درباره مسائل بسیار حیاتی را به پایان رساندیم»، به مواردی از جمله «ایران، پیمانهای اسرائیل، و پایان جنگ در غزه» به عنوان محورهای دیدار و گفتگو با نتانیاهو اشاره کرد.
ترامپ با ارائه طرح «صلح دائمی در خاورمیانه» گفت که این طرح «بسیار فراتر از انتظار همگان است» و «میزان حمایتی که کشورهای خاورمیانه و همسایگان اسرائیل ارائه کردند خارقالعاده بوده است.»
او به همکاری کشورهایی از جمله عربستان سعودی، قطر، امارات، اردن، پاکستان، ترکیه، و اندونزی، برای پیشبرد مذاکرات درباره پایان جنگ غزه اشاره کرد و گفت که بر اساس طرح پیشنهادی او، «همه گروگانهای اسرائیلی باقیمانده در دست حماس بلافاصله در کمتر از ۷۲ ساعت آزاد میشوند و پیکر جوانان جانباخته نیز بازگردانده خواهند شد.»
دونالد ترامپ گفت: «این به معنای پایان فوری جنگ، نه فقط در غزه، بلکه در سراسر منطقه است. کشورهای عرب بطور مکتوب متعهد شدهاند که بهسرعت غزه را غیرنظامی کنند. و توانایی نظامی حماس و دیگر گروههای تروریستی را خنثی نمایند.»
رئیس جمهوری آمریکا تأکید کرد در صورتی که حماس این توافق را رد کند «اسرائیل حق مطلق دارد و حمایت کامل ما را هم دارد» که حماس را بطور کامل از بین ببرد.
ترامپ در بین صحبتهایش اشارهای نیز به به افزایش فشارها علیه جمهوری اسلامی کرد و گفت: «در دور اول از توافق وحشتناک برجام خارج شدم» و «توانایی غنیسازی هستهای [جمهوری اسلامی] ایران را از بین بردیم.»
نتانیاهو به ترامپ: ثابت کردید بزرگترین دوست اسرائیل هستید
بنیامین نتانیاهو با تقدیر از ترامپ گفت: «از اورشلیم تا تهران، شما ثابت کردید که بزرگترین دوست اسرائیل هستید.» او گفت: «امروز گامی حیاتی به سوی پایان جنگ در غزه و پیشبرد صلح در خاورمیانه و حتی فراتر از خاورمیانه برداشته شد.»
نخست وزیر اسرائيل همچنین افزود که طرح دونالد ترامپ «به اهداف ما کمک میکند و تمام گروگانها را به اسرائیل برمیگرداند» و «توانایی نظامی حماس را از بین میبرد و تهدیدی در غزه وجود نخواهد داشت.»
او با بیان اینکه «اگر شجاعت و فداکاری سربازان ما نبود، به این نقطه نمیرسیدیم»، اضافه کرد: «سربازان ما مثل شیر در جنگ میان توحش و تمدن جنگیدند.»
ناممکنها را ممکن میکنیم
نخستوزیر اسرائیل با تقدیر از ایالات متحده آمریکا نیز گفت: «وقتی دو کشور ما شانه به شانه کنار هم میایستند، میتوانیم غیرممکنها را ممکن کنیم. در عملیات طلوع شیران و چکش نیمهشب، تأسیسات هستهای [جمهوری اسلامی] ایران را از بین بردیم و جهان را ایمنتر کردیم و اکنون برای صلح در جهان تلاش میکنیم.»
نتانیاهو همچنین در پاسخ به پرسشی درباره امکان تشکیل کشور فلسطینی در قالب توافق پیشنهادی، گفت: «به هیچ وجه؛ چنین چیزی حتی در متن توافق هم نیامده است.»
استقبال بینالمللی از طرح ترامپ
آنتونیو کوستا رئیس شورای اروپا گفت که از پاسخ مثبت بنیامین نتانیاهو به این پیشنهاد دلگرم شده است. او افزود: «همه طرفین باید از این فرصت استفاده کنند و به صلح فرصتی واقعی بدهند.»
امانوئل ماکرون رئیس جمهور فرانسه اظهار داشت: «فرانسه آماده است تا در تلاشها برای پایان دادن به جنگ و آزادی گروگانها مشارکت کند.»
جورجیا ملونی نخست وزیر ایتالیا نیز در بیانیهای گفته است که این پیشنهاد «میتواند نقطه عطفی در روند صلح باشد». او گفت ایتالیا «از همه طرفین میخواهد که از این فرصت استفاده کنند و این طرح را بپذیرند.»
وزرای خارجه کشورهای امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر، مصر، اردن، ترکیه، اندونزی و پاکستان در بیانیهای مشترک اعلام کردند که از «رهبری و تلاشهای صادقانه دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه» استقبال میکنند.
رجب طیب اردوغان رییس جمهوری ترکیه نیز با استقبال از تلاشهای دونالد ترامپ برای پایاندادن به جنگ در غزه، از رهبری او در مسیر توقف خونریزی و تحقق آتشبس قدردانی کرد.
تشکیلات خودگردان فلسطین به رهبری محمود عباس نیز تلاشهای دونالد ترامپ را «صادقانه و مصمم» خوانده و اعلام کرده است که به «تعهد مشترک خود برای همکاری با ایالات متحده، کشورهای منطقه و شرکا» پایبند است تا به جنگ غزه پایان داده شود.
اما مقامات گروه تروریستی حماس ساعاتی پس از اعلام طرح صلح ترامپ اعلام کردند که حاضر به پذیرفتن آن نیستند.
طاهر النونو از مقامات ارشد گروه تروریستی حماس در گفتگو با شبکه قطری العربی اعلام کرد این گروه آماده است همه گروگانهای در اختیار خود، چه زنده و چه جانباخته، را در چارچوب توافقی جامع و پس از پایان جنگ و خروج نیروهای اسرائیلی از غزه آزاد کند اما حاضر به خلع سلاح خود نیست.
او تأکید کرد: «تا زمانی که اشغال ادامه دارد، مقاومت مسلحانه حق مردم فلسطین است. اگر کشور فلسطین تشکیل شود، نیازی به مقاومت و سلاح نخواهد بود.»
محمود مرداوی یکی دیگر از رهبران حماس نیز عنوان کرد مفاد طرح ترامپ به روایت اسرائیل نزدیک است.
در این میان، عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی در واکنش به توافق ترامپ و نتانیاهو بر سر طرح صلح غزه گفت که نسخه این طرح را بعد از ظهر دوشنبه دریافت کردهاند و «اکنون منتظر واکنش گروههای فلسطینی از جمله حماس هستیم.»
در واکنش به مخالفت حماس با طرح صلح، کییر استارمر نخست وزیر انگلیس بامداد سهشنبه گفت: «ابتکار جدید آمریکا برای پایان دادن به جنگ در غزه بسیار مورد استقبال قرار گرفته و حماس باید طرح ترامپ را بپذیرد، سلاحهای خود را کنار بگذارد و همه گروگانهای باقیمانده را آزاد کند.»
اینکه گروه تروریستی حماس تحت فشار حاضر به پذیرفتن طرح صلح ترامپ بشود یا نه مشخص نیست، اما نتانیاهو تهدید کرد «گروگانها و بقایای پیکر کشتهشدگان طی ۷۲ ساعت باید بازگردانده شوند؛ چه بدون دردسر و چه با زور.»
طرح ۲۰ مادهای صلح در غزه که توسط کاخ سفید اعلام شده به شرح زیر است:
۱. غزه به منطقهای عاری از افراطگرایی و تروریسم که تهدیدی برای همسایگان خود ایجاد نمیکند، تبدیل خواهد شد.
۲. غزه به نفع مردم غزه که بیش از حد رنج کشیدهاند، بازسازی خواهد شد.
۳. چنانچه هر دو طرف با این پیشنهاد موافقت کنند، جنگ بیدرنگ به پایان خواهد رسید. نیروهای اسرائیلی به خطی که بر سر آن توافق شده است، عقبنشینی خواهند کرد تا برای آزادی گروگانها آماده شوند. طی این مدت تمامی عملیاتهای نظامی– از جمله بمبارانهای هوایی و گلولهباران توپخانهای– به حالت تعلیق در خواهد آمد و خطوط نبرد تا زمان تحقق شرایط برای عقبنشینی کامل مرحلهای، در وضعیت ثابت و بدون تغییر باقی خواهند ماند.
۴. ظرف مدت ۷۲ ساعت از پذیرش علنی این توافق توسط اسرائیل، همه گروگانها– اعم از زنده و متوفی– بازگردانده خواهند شد.
۵. وقتی همه گروگانها آزاد شدند، اسرائیل ۲۵۰ زندانی محکوم به حبس ابد و نیز ۱۷۰۰ غزهای را که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بازداشت شدهاند– از جمله همه زنان و کودکان بازداشتشده در آن شرایط– را آزاد خواهد کرد. در ازای رهایی پیکر هر اسرائیلی متوفی، اسرائیل پیکرهای ۱۵ غزهای متوفی را رها خواهد کرد.
۶. پس از بازگشت همه گروگانها، اعضای حماس که به همزیستی مسالمتآمیز و دست کشیدن از سلاحهایشان متعهد شوند، مشمول عفو عمومی خواهند شد. به آندسته از اعضای حماس که مایل به ترک غزه باشند اجازه داده خواهد شد که بطور ایمن به کشورهایی که پذیرای آنها باشند، بروند.
۷. پس از پذیرش این توافق، کمکهای کامل بیدرنگ به نوار غزه ارسال خواهد شد. میزان کمکها دستکم با آنچه در توافق ۱۹ ژانویه ۲۰۲۵ در رابطه با کمکهای بشردوستانه گنجانده شده بود– از جمله بازسازی زیرساختها (آب، برق، فاضلاب)، بازسازی بیمارستانها و نانواییها، و ورود تجهیزات لازم برای آواربرداری و باز کردن جادهها، همخوانی خواهد داشت.
۸. ورود و توزیع کمکها به نوار غزه بدون دخالت دو طرف از طریق سازمان ملل و نهادهای آن و هلال احمر، و نیز دیگر نهادهای بینالمللی که به هیچ عنوان با هیچیک از طرفین ارتباطی ندارند، به انجام خواهد رسید. باز کردن گذرگاه رفح در هر دو جهت بر اساس همان ساز و کاری خواهد بود که ذیل توافق ۱۹ ژانویه ۲۰۲۵ به اجرا در میآید.
۹. مدیریت بر غزه توسط یک حکومت موقت گذار، متشکل از یک کمیته فنسالار غیرسیاسی فلسطینیِ، که عهدهدار مسئولیت ارائه خدمات همگانی و امور روزانه شهری برای مردم غزه خواهد بود، اداره خواهد شد. این کمیته متشکل از کارشناسان واجد شرایط فلسطینی و بینالمللی خواهد بود و زیر نظارت و سرپرستی یک نهاد گذار بینالمللی جدید، به نام «هیئت صلح»، تحت ریاست پرزیدنت دونالد جی. ترامپ و دیگر اعضا و سران کشورها، از جمله تونی بلر، نخست وزیر سابق [بریتانیا] قرار خواهد داشت. این نهاد ضمن تعیین چارچوب، منابع مالی لازم برای توسعه مجدد غزه را تا زمانی که تشکیلات خودگردان فلسطینی برنامه اصلاحاتش را– همانگونه که در پیشنهادهای مختلف، از جمله طرح صلح پرزیدنت دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۰ و پیشنهاد عربستان سعودی-فرانسه، تشریح شده است– تکمیل کند و بتواند به نحوی ایمن و مؤثر کنترل غزه را پس بگیرد، مدیریت خواهد کرد. این نهاد از بهترین استانداردهای بینالمللی برای ایجاد حکومتی پیشرفته و کارآمد که به مردم غزه خدمت کند و برای جذب سرمایهگذاری سودمند باشد، استفاده خواهد کرد.
۱۰. یک طرح توسعه اقتصادی ترامپ برای بازسازی و انرژی بخشیدن به غزه با تشکیل هیأتی از متخصصانی که به ایجاد برخی از شهرهای پیشرفته و پررونق در خاورمیانه کمک کردهاند، تهیه خواهد شد. بسیاری از پیشنهادهای سرمایهگذاری اندیشمندانه و ایدههای توسعهای هیجانانگیز توسط گروههای خیرخواه بینالمللی تدوین شده است و برای ترکیب چارچوبهای امنیتی و حاکمیتی با هدف جذب و تسهیل این سرمایهگذاریها– که باعث ایجاد شغل، فرصت، و امید برای آینده غزه خواهد شد– در نظر گرفته خواهد شد.
۱۱. یک منطقه ویژه اقتصادی با نرخهای تعرفه و دسترسی ترجیحی– که با کشورهای شرکتکننده مورد مذاکره قرار خواهد گرفت– تاسیس خواهد شد.
۱۲. هیچکس وادار نخواهد شد غزه را ترک کند و کسانی که مایل به ترک آنجا باشند، میتوانند آزادانه این کار را انجام دهند و آزادانه بازگردند. ما مردم را تشویق خواهیم کرد که بمانند و به آنها فرصتی خواهیم داد که غزهای بهتر را بسازند.
۱۳. حماس و دیگر جناحها موافقت میکنند که در حاکمیت غزه– چه مستقیم، چه غیرمستقیم، و چه به هر شکلی– هیچ نقشی نداشته باشند. همه زیرساختهای نظامی، تروریستی، و تهاجمی، از جمله تونلها و تأسیسات اسلحهسازی، منهدم میشوند و دیگر ساخته نخواهند شد. یک روند غیرنظامیسازی غزه تحت نظارت ناظران مستقل به انجام خواهد رسید. این روند شامل از کار انداختن دائمی جنگافزارها خواهد بود و از طریق یک فرایند توافقشده برای از رده خارج کردن آنها که از سوی یک برنامه بازخرید و ادغام مجدد با بودجه بینالمللی که تماما توسط ناظران مستقل تأیید شده است، پشتیبانی خواهد شد. غزه جدید به ایجاد یک اقتصاد شکوفا و همزیستی مسالمتآمیز با همسایگانش کاملاً متعهد خواهد بود.
۱۴. شرکای منطقهای تضمین میکنند که حماس و جناحها به تعهداتشان عمل خواهند کرد و غزه جدید هیچ تهدیدی برای همسایگانش یا مردم خود محسوب نخواهد شد.
۱۵. ایالات متحده با شرکای عرب و بینالمللی خود برای ایجاد یک «نیروی ثباتبخش بینالمللی» (ISF) موقت به منظور استقرار فوری در غزه، همکاری خواهد کرد. این نیروی ثباتبخش بینالمللی، نیروهای پلیس فلسطینی تأیید صلاحیتشده در غزه را آموزش خواهد داد و از آنها پشتیبانی خواهد کرد و با اردن و مصر، که تجربه گستردهای در این زمینه دارند، به رایزنی خواهد پرداخت. این نیرو راه حل بلندمدت امنیت داخلی خواهد بود. این نیروی ثباتبخش بینالمللی به همراه نیروهای پلیس فلسطینی تازه آموزشدیده، به منظور کمک به تأمین امنیت مناطق مرزی با اسرائیل و مصر همکاری خواهد کرد. این امر برای جلوگیری از ورود مهمات به غزه و تسهیل جریان سریع و ایمن کالا برای بازسازی و احیای غزه، بسیار حیاتی است. طرفهای ذیربط بر سر یک ساز و کار رفع مناقشه توافق خواهند کرد.
۱۶. اسرائیل غزه را اشغال یا ضمیمه نخواهد کرد. در حالی که نیروی ثباتبخش بینالمللی به برقراری کنترل و ثبات میپردازد، نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) مطابق با استانداردها، نقاط عطف، و چارچوبهای زمانی مرتبط با غیرنظامیسازی که میان نیروهای دفاعی اسرائیل، نیروی ثباتبخش بینالمللی، ضامنها، و ایالات متحده توافق خواهد شد، به منظور ایجاد غزهای امن که دیگر تهدیدی برای اسرائیل، مصر، یا شهروندانش نباشد، عقبنشینی خواهند کرد. ارتش اسرائیل در عمل تا زمان خروج کامل از غزه، مطابق توافقی که با مقامات حکومت گذار انجام خواهد داد، به تدریج قلمرو غزه را که اشغال کرده است به نیروی ثباتبخش بینالمللی تحویل خواهد داد. البته به استثناء حضور امنیتی در یک منطقه امن که تا زمان ایمنسازی کامل غزه از هرگونه تهدید تروریستی دوباره، این امر پابرجا خواهد بود.
۱۷. چنانچه حماس این پیشنهاد را به تأخیر بیندازد یا رد کند، موارد فوق، از جمله عملیات امدادرسانی گسترده، در مناطق عاری از تروریسم– که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل به نیروی ثباتبخش بینالمللی تحویل داده شده است– ادامه پیدا خواهد کرد.
۱۸. یک فرآیند گفتگوی میان ادیان بر اساس ارزشهای مدارا و همزیستی مسالمتآمیز برقرار خواهد شد تا با تأکید بر مزایایی که میتوان از طریق صلح به دست آورد، ذهنیتها و روایتهای فلسطینیها و اسرائیلیها را دگرگون کند.
۱۹. همزمان با پیشرفت روند بازسازی غزه و اجرای صادقانه برنامه اصلاحات تشکیلات خودگردان فلسطینی، شرایط ممکن است سرانجام برای ایجاد یک مسیر معتبر به سوی حق تعیین سرنوشت و تشکیل کشوری فلسطینی– که ما آن را به عنوان آرمان مردم فلسطینی میشناسیم– فراهم شود.
۲۰. ایالات متحده گفتگویی را میان اسرائیل و فلسطینیان برقرار خواهد کرد تا در مورد یک افق سیاسی برای همزیستی مسالمتآمیز و مرفه به توافق برسند.
