آدوم صابونچیان – «مدرسه رستم» در لندن یکی از مراکز قدیمی آموزش زبان فارسی در بریتانیا به شمار میرود. در ارتباط با آغاز سال تحصیلی جدید، کیهان لندن با خانم شهلا طاهری مدیر این مدرسه گفتگو کرده است.
-خانم طاهری، در سالهای گذشته تعداد شاگردان مدرسه رستم چه روندی داشته است؟
– تعداد شاگردانی که در این مدرسه به یادگیری زبان فارسی میپردازند از بدو تاسیس در سال 1981 بطور کلی روند صعودی داشته است. در آن زمان ما فقط 18 دانشآموز داشتیم ولی طی 44 سال بطور یکسان رو به افزایش بوده است. به همین دلیل ما مجبور بودیم اتاقهای مدارسی را اجاره کنیم که برای تعداد شاگردان و کلاسهای ما فضای کافی داشته باشد. البته سالهایی داشتیم که تعداد شاگردان کم شد ولی بعدا افزایش یافت. پیشرفت و ارتقاء کیفی فعالیتهای آموزشی مدرسه در این میان تاثیر مهمی در افزایش تعداد شاگردان داشته است.
ولی برای پاسخ دقیقتر باید بگویم که افزایش شاگردان در سنین مختلف فرق میکند. مثلا در دوره دبستان تعداد بچههایی که برای فراگیری زبان فارسی میآیند خیلی بیشتر از دوره دبیرستان است. ما فعالیتهایی داشتهایم که بچهها را تشویق میکند به دوره دبیرستان هم توجه کنند و علاقمند شوند که یاد گرفتن زبان فارسی را ادامه دهند.
کووید۱۹ تعداد شاگردان را خیلی کم کرد. قبل از کووید حدود 320 شاگرد داشتیم که در زمان کووید به 200 تن کاهش پیدا کرد. ما در این دوره با زوم کلاسهای مجازی داشتیم. در عین حال، کووید باعث شد که ما تعدادی شاگرد از شهرهای دیگر بریتانیا و حتی از کشورهای دیگر به دست آوریم. بعد از کووید هم تصمیم گرفتیم که کلاسها را به صورت دوگانه یعنی تلفیق مجازی و واقعی برگزار کنیم. در نتیجه، تعداد شاگردانمان بیشتر شد. شرایط خارج از مدرسه نیز در این میان تاثیرگذار هستند، از جمله علاقه والدین به فرهنگ ایران، زبان فارسی و ایرانزمین؛ هرچند که نمیتوان مسائل را در این محدوده خلاصه کرد. یعنی موضوع مربوط است به طرز تفکر اغلب خانوادههایی که از چندی پیش به بریتانیا مهاجرت کردهاند. مشاهدات ما نشان میدهد که در میان اینها قبلاً طرز تفکر حاکم در مورد فراگیری زبان فارسی آن بود که به هر حال بچهها ما فارسی بلدند و ما در خانه فارسی صحبت میکنیم پس بگذاریم که تمرکز آنها بیشتر روی زبان انگلیسی باشد تا گیج نشوند یعنی فعلاً لازم نیست فارسی یاد بگیرند؛ هروقت که انگلیسی یاد گرفتند بعد برمیگردیم به فارسی. البته این یک تئوری است که بارها ثابت شده درست نیست. یعنی بچهها از همان بدو ورود به کشور میزبان، اگر یاد گرفتن فارسی را ادامه بدهند بهتر است، چنانکه عدهای متوجه شدهاند که GCSE , A Level زبان فارسی برای ورود به دانشگاهها و دبیرستانها ارزش دارد. بهخصوص زمانی که بچهها در بدو ورود به اینجا زبان فارسییشان قوی است، در همان یکی دو سال اول با این پشتوانه قوی سریعتر پیشرفت میکنند. در حال حاضر ما بچههایی داریم که تازه از ایران آمدهاند و اولیا آنها هم علاقمندند بچههایشان در یکی دو سال اول فارسی را ادامه دهند. یعنی طرز تفکر در این مورد به نظر میرسد که نسبت به گذشته فرق کردهاست. ما میبینیم که علاقمندی اولیا و تشویق فرزندان به ادامه فارسی در چند سال اخیر بیشتر شده. شاید در این میان علاقمندی به ایران و آینده آن، با وجود مهاجرت به خارج کشور، نقش خود را داشته است. به هر حال تغییر تدریجی در رویکرد اولیا در افزایش تعداد شاگردان نقش مهمی داشته است.
ناگفته نماند تلاشهایی که ما و مدارس دیگر کردهاند هم در این میان موثر بوده. ما در مورد نتایج مثبت فراگیری زبان مادری و اساساً فراگیری همزمان چند زبان کار روشنگرانه بسیاری کردهایم. ما نشان دادهایم بچههایی که با تسلط بر دو یا چند زبان بزرگ میشوند از قابلیت اندیشیدن قویتر و موفقیت بیشتر در آینده حرفهای خود بهرهمند میشوند.
– لطفاً درباره دلایلی توضیح بدهید که فکر میکنید باعث تغییر رویکرد قبلی خانوادههای ایرانی درباره ضرورت یاد گرفتن زبان فارسی شده است.
– این امر دلایل مختلف دارد. نخست اینکه، چنانکه در بالا گفتم، والدین و بچهها متوجه شدهاند که مدارک رسمی فارسی برای ورود به دبیرستانهای خوب و دانشگاه بطور کلی میتواند کمک کند. فارسی جزو 10 زبانی است که در سیستم آموزشی بریتانیا به آنها Foreign Modern Languages میگویند که ارزش تحصیلی دارند و برای ورود به دانشگاه معادل فرانسه، آلمانی، اسپانیولی و سایر زبانهای دوم امتیاز شمرده میشوند.
دوم آنکه مدرسه رستم و مدارس دیگر فارسی در زمینه اطلاعرسانی در مورد پژوهشهای مربوط به یادگیری زبان مادری در نقاط مختلف دنیا پیگیرانه تلاش کردهاند. این پژوهشها نشان میدهند که یادگیری زبان مادری نه فقط باعث گیج شدن بچهها نمیشود بلکه مزایای بسیاری از نظر افزایش قدرت تفکر و رشد و پرورش شخصیت آنها دارد. ما اطلاعیهای داریم که همیشه روی میز در مدرسه است و برای اولیا هم آن را فرستادهایم. این اطلاعیه به صورت مختصر مزایای چند زبانه بودن و دلایلی را که بهتر است در این مسیر گام برداشته شود توضیح میدهد. این نظر دیگر در مدرسه و در میان اولیا شاگردان جا افتاده که ادامه آموختن زبان مادری سودمند است و مزایایی دارد.
عامل دیگر همان عِرق ملی و میهندوستی و علاقه به فرهنگ ایران و زبان فارسی در میان اولیاست. این احساس از دیرباز بین ایرانیان بوده و چه بسا در سالهای اخیر بیشتر شده است.
عامل چهارم که شاید پوشیده میماند و در برخی از والدین عمل میکند همانا درجهای از بدبینی نسبت به سیستم تعلیم و تربیت بریتانیاست. این اولیا فکر میکنند که این سیستم بیش از حد آزاد است و مدیران و کادر مدارس نسبت به نوجوانان آن سختگیری لازم را ندارند. پس گمان میکنند با فرستادن فرزندانشان به مدارس فارسی میتوانند این کمبود و «بدآموزی» را جبران کنند.
عامل پنجم سیستم آموزشی و روش کار مدارس است که چقدر پیشرفته باشد تا بتواند شاگردان را جذب کند تا اولیا نگران نباشند که بچههایشان در مدرسه فارسی خسته و بیحوصله شدهاند و شنبه یا یکشنبهشان از دست رفته است؛ یعنی اینطور نباشد که از سر اجبار و فشار اولیا به مدرسه بروند. سیستم ما در مدرسه رستم تلفیقی است از تعلیم و تربیت بریتانیایی و عناصری از فرهنگ آموزشی ایران. از نظر تدریس و روش کار با بچهها ما اصولی مانند تنبیه نکردن، منفی نبودن، محیطی خوش و لذتبخش برای شاگردان ایجاد کردن، دفترچهها را نه با رنگ قرمز بلکه با رنگ سبز تصحیح کردن پیروی میکنیم. طرز رفتار ما با بچهها بسیار تعیینکننده است. ما در مدرسه محیطی ایجاد میکنیم که شنبهی بچهها ادامه روزهای هفته آنها باشد زیرا ما فکر میکنیم بچههای ما ایرانی/بریتانیایی هستند.
-اجازه بدهید جذابیت کتابهای درسی مدرسه رستم را نیز اضافه کنیم که بر اساس سیستم رایج در بریتانیا تهیه و تدوین شدهاند.
– ما 9 کتاب درسی را تهیه و چاپ کردهایم که شامل کلاس اول تا A Level است. یعنی برای GCSE وA Level فقط کتابهای رستم هستند که ما به مدارس دیگر در لندن و سایر شهرهای بریتانیا و حتی مدارس در کشورهای دیگر مانند استرالیا، کانادا و نیوزیلند و آمریکا هم میدهیم. ما سعی کردهایم که کتاب شاد باشد و از رنگهای زنده استفاده کردهایم. سعی کردهایم که تمرینهای این کتابها برای سنین پایین بیشتر بازی مانند باشند و یا برای سنین بالاتر مانند پرسشهای امتحانات رسمی باشد.
-درباره کلاسها و مراتب آنها لطفا توضیح بدهید.
– ما درسال اول دبستان امسال 4 کلاس و حدود 100 نفر شاگرد داریم. ولی وقتی به کلاس ششم یا سال اول دبیرستان میرسیم این تعداد به 16 نفر کاهش پیدا میکند. برای A Level وقتی تعدادی از بیرون به ما ملحق میشود، اگر مثلاً تعداد بشود 20 نفر ما خیلی خوشحال میشویم. ما هرچه بیشتر شاگرد و کاندیدGCSE و A Levelداشته باشیم حوزههای امتحانی بریتانیا کار را ادامه میدهند. ولی اگر برای امتحان شاگرد کم داشته باشیم از نظر مالی برای آنها صرف نمیکند که امتحانات فارسی برگزار کنند. امسال حدود 380 نفر شاگرد در رستم ثبت نام کردهاند.
-خانم طاهری، آیا موافق هستید که در سالهای اخیرعلاقه و اهمیتی که ایرانیان خارج کشور و لندن به جشنها و مناسبتهای ملی مانند نوروز، یلدا، مهرگان و سده و یا روز کوروش میدهند، بیشتر شده و این روی فضای مدارس هم تاثیر مثبت گذاشته است؟
– حتما ولی در عین حال به نظر من مدارس هم به صورت آگاهانه و ابتکاری در این امر شرکت آگاهانه و فعال داشتهاند. یعنی برگزاری این مراسم و جشنهای ایرانی در مدارس باعث جلب توجه بیشتر والدین به اهمیت آنها شده است. وقتی ما این جشنها را برگزار میکنیم، اولیا را نیز دعوت میکنیم که بیایند و شرکت کنند. اساساً اولیا مدرسه در تدارک و برگزاری این جشنها شرکت مستقیم دارند. ما در مدرسه انجمن دوستدار رستم را داریم که متشکل از والدین قبلی و کنونی است و در کنار کادر آموزشی و شاگردان ضلع سوم مدرسه را ایجاد میکنند.
