دو عضو اتاق بازرگانی ایران میگویند فضای مذاکرات فعالیت اقتصادی تجار را در حالت تعلیق نگه داشته و آنها منتظر نتیجه مذاکرات هستند.
مسعود دانشمند عضو اتاق بازرگانی ایران گفته «نه فقط تجار و فعالان اقتصادی بلکه مسافران خارج از کشور یا کسانی که تصمیم به خرید و فروش دلار دارند، همه در حالت صبر و انتظار قرار گرفتهاند؛ بنابراین فضای بلاتکلیفی کنونی باعث شده است که هیچ تاجر و فعال اقتصادی کاری نکند و اقتصاد در حالت کما به سر ببرد. این حالت کما زمانی از بین میرود که همه چیز روشن شود.»
مسعود دانشمند توضیح داده «آنکسی که میخواهد واردات انجام دهد، نمیداند تکلیفاش چه میشود. کسی هم که بخواهد صادرات کند، دلارش را با قیمت ۸۰، ۹۰ هزار تومان میخرد. فرض کنید صادرکننده فرش آن را بر مبنای دلار ۸۰ هزار تومان میخرد و ممکن است پس از صادر کردن، دلار ۷۰ هزار تومان شود؛ معلوم است که صبر میکند تا به یک ثبات برسد؛ بنابراین اگر توافق انجام و دولت قیمت دلار را ۷۰ هزار تومان کرد، باید فکری به حال صادرکنندگان کند.»
جمال رازقی رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عمان نیز درباره فضای حاکم بر اقتصاد ایران گفته به دلیل انتظار ناشی از مذاکرات در اقتصاد، روند صادرات و واردات کند شده است.
وی افزوده «مشکل اقتصاد ایران تنها با رفع تحریم حل نمیشود بلکه سیاستهای کلان اقتصادی کشور میبایست دچار تغییرات اساسی شود. از جمله اینکه بساط رانت و فساد باید برچیده شود، اقتصاد به دست بخش خصوصی بیافتد، دولت و حاکمیت کنار بروند و اقتصاد را به بخش خصوصی واگذار کنند و همچنین نظام بانکی کشور اصلاح شود. به هر حال حتی بعد از توافق هم مسیر طولانی در پیش داریم.»
نگاه ایدئولوژیک و سیاست خارجی جمهوری اسلامی اقتصاد ایران را از مسیر عادی منحرف کرده و شاخصهایی چون رشد اقتصادی را مشروط به مسائل سیاسی کرده است. بسیاری از اقتصاددانان تأکید دارند که «شرطی شدن» اقتصاد ایران در ارتباط با سیاست خارجی سبب ایجاد تنشهای عمیق در آن شده است.
وحید شقاقی کارشناس اقتصاد کلان در اینباره گفته «اقتصاد ایران به دلیل تابآوری پایین خود همواره طی سالهای اخیر دستخوش تکانههای شدید و پرنوسان شده است. تکانههای نفتی و تورمی و ارزی حاصل از تحریمهای اقتصادی موجب شده اقتصاد کشور به شدت به مسائل بینالمللی شرطی شود و با کوچکترین اخباری، بازارهای مختلف دستخوش نوسانات شدید میشود. همه این نوسانات خود گویای این واقعیت است که اقتصاد ایران به شدت از تابآوری پایین رنج میبرد.»
این اقتصاددان با اشاره به اینکه «اقتصاد کشور را، وقتی اینگونه شرطی شده، نمیتوان به درستی اداره کرد» گفته «بدون تردید کمتر زمانی چون امروز اقتصاد تابع اتفاقات حوزههای دیگر بوده است. حتی در زمان احمدینژاد نیز اقتصاد نسبت به تحریم یا تنشهای بینالمللی چنین شتابزده عمل نمیکرد طوری که رئیس جمهوری وقت به خود اجازه میداد، تحریمها را ورق پاره بخواند.»
وحید شقاقی شهری تأکید کرده که «نباید زندگی ایرانیان را اینبار به شنبهها گره زد. طی ۱۴ سال گذشته و از زمان تحریمهای اقتصادی، متوسط رشد اقتصادی کشور کمتر از ۱/۵ درصد بوده است. با تشدید ناترازیهای کشور در سالهای پیش رو، روند میان مدت رشد اقتصادی کاهنده و در حالت خوشبینانه، کمتر از ۲ درصد خواهد شد.»
عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی همچنین گفته «جبران استهلاکها و فرسودگیها و مهار ناترازیهای اقتصادی بیش از تولید ناخالص داخلی فعلی کشور، منابع مالی نیاز دارد و با بهرهوری منفی و صفر و صرفا اتکا به منابع مالی اندک فعلی، امکان مهار ناترازیهای اقتصادی ناممکن است.»
او تشدید ناترازیهای اقتصاد کلان، در کنار ساختار دولت رانتی نفتی را مهمترین مشخصه تابآوری پایین و گواهی بر شرطیسازی خطرناک اقتصاد ایران دانسته و تأکید کرده «هر تأخیر در اصلاحات ساختاری و نهادی و تعلل در تصمیمات سخت، شرایط پیش رو را پیچیدهتر میکند و بر شرطی شدن اقتصاد ایران میافزاید. بنابراین با تدبیر و عقلانیت باید ریل اقتصادی را در جهت تقویت رقابتپذیری اقتصاد ملی و بهبود محیط کسب و کار تغییر داد و تا زمانی که اقتصاد ایران در چنبره شبه دولتیها و تفکرات دولتی و اقتصاد رانتی نفتی است و بخش خصوصی سهم و نقش و حضوری در صحنه اقتصادی ندارد، چنین اقتصادی به شدت به اخبار تحریمی و مسائل بینالمللی وابسته است.»
اینهمه در حالیست که مشکلاتی چون کمبود شدید انرژی نیز بر کند شدن روند تجارت و تشدید رکود در اقتصاد ایران موثر است. بلافاصله پس از تعطیلات نوروز جیرهبندی برق در بخش صنعت و کشاورزی آغاز شده و بسیاری از شهرکهای صنعتی با قطع برق چند ساعت در روز روبرو هستند.
حسین سلاحورزی رئیس پیشین اتاق بازرگانی نیز با انتشار متنی در شبکه «ایکس» نوشته «بخشنامه شده که از هفته آینده برق شهرکهای صنعتی دو روز در هفته و کارخانجات با مصرف بیش از سه مگاوات سه روز قطع و تعطیل خواهد بود.»
حسین سلاحورزی افزوده «طنز ماجرا اینجاست که بدون اینکه خندهشان بگیرد، بالای سربرگ رسمی هم نوشتهاند:
سال سرمایهگذاری در تولید!»
گفتنی است بر اساس ارزیابی جدید بانک جهانی، اقتصاد ایران در پایان امسال بار دیگر با رشد منفی روبرو میشود. بانک جهانی نرخ رشد اقتصادی ایران در پایان سال جاری را منفی ۱/۶ درصد تخمین زده است.
برآورد این بانک از نرخ رشد اقتصادی ایران در سال گذشته ۳ درصد است که شبیه به پیشبینی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی است.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی به تازگی نرخ رشد اقتصادی ایران در سالی که گذشت را ۲/۸ درصد برآورد کرد، اگر این پیشبینی محقق شود، در واقع نرخ رشد اقتصادی پارسال حدود ۲/۲ واحد درصد کمتر از نرخ رشد سال ۱۴۰۲ بوده است.
در گزارش بانک جهانی، نرخ تورم در پایان سال جاری به ۴۲ درصد افزایش خواهد یافت و رکود تورمی در اقتصاد ایران شدت پیدا خواهد کرد.
صندوق بینالمللی پول نیز پیشتر نرخ تورم در اقتصاد ایران، در پایان سال ۱۴۰۴ را ۴۳/۳ درصد پیشبینی کرده بود.
