بحران کمبود برق برخلاف وعده مقامات دولت پزشکیان نه تنها مدیریت نشده بلکه تشدید شده است. گزارشها از کاهش شدید تولید در صنایع مهمی چون فولاد و سیمان و افزایش قیمت محصولات تولیدی خبر میدهند.
دولت پزشکیان تصمیم گرفته بود از اواخر اردیبهشت به مدت دو هفته محدودیت برق صنایع را افزایش دهد اما اکنون فعالان صنعتی میگویند این محدودیتها پس از دو هفته ادامه داشته و به تازگی ابلاغیه دیگری برای تداوم وضعیت کمبود برق صنایع صادر شده است.
غلامرضا سلیمی، معاون بهرهبرداری شرکت فولاد مبارکه گفته «امسال محدودیتهای برق صنایع، بر خلاف سالهای گذشته که از تابستان آغاز میشد، به صورت ناباورانه و از نخستین روز سال اعمال شد اما میزان آن چشمگیر نبود تا اینکه در روز چهارشنبه ۲۴ اردیبهشتماه ۱۴۰۴، دستوری مبنی بر کاهش ۹۰ درصدی سهمیه برق به صنایع فولادی و سیمانی کشور ابلاغ شد.»
این فعال صنفی گفته «پس از گذشت دو هفته از ابلاغیه وزارت کشور مبنی بر محدودیت شدید برق، انتظار داشتیم شدت این محدودیتها کمتر شود اما این اتفاق نیفتاد و با بدعهدی و خلف وعده مواجه شدیم که قطعاً این امر به اقتصاد کشور ضربه میزند.»
معاون بهرهبرداری شرکت فولاد مبارکه افزوده پس از ابلاغ این دستور، مقرر شد که صنایع فولادی و سیمانی کشور بهمدت ۱۵ روز با ۱۰ درصد دیماند برق خود فعالیت کنند اما پس از گذشت بیش از ۱۵ روز، با بدقولی وزارت نیرو مواجه شدیم، هیچ تغییری در محدودیتها ایجاد نشده و همچنان متحمل محدودیتهای شدید برق هستیم.
غلامرضا سلیمی با بیان اینکه فولاد مبارکه به مدت دو هفته محدودیتهای شدید برق را تحمل کرد و بر رفع این محدودیتها پس از ۱۵ روز حساب باز کرده بود، افزوده «متأسفانه دوباره ابلاغیهای به فولاد مبارکه و دیگر صنایع فولادی کشور مبنی بر تمدید محدودیتهای شدید برق ارسال شده است و این محدودیتها همچنان ادامه دارد.»
بحران انرژی از گاز تا برق و گازوئیل طی سه سال گذشته صنایع کشور را به شدت متأثر کرده و طی سال گذشته میزان تولید سالانه فولاد در ایران را ۵/۷ درصد کاهش داده است.
آمار منتشر شده از سوی انجمن فولاد نشان میدهد میزان تولید فولاد در سال ۱۴۰۳ به ۳۰/۲ میلیون تن رسید که نسبت به سال ۱۴۰۲ معادل ۵/۷ درصد کاهش را نشان میدهد.
روند کاهشی تولید محصولات فولادی در سال ۱۴۰۴ نیز تداوم یافته است. برای نمونه تولید تیرآهن از ۱۱۱ هزار تن در فروردین سال ۱۴۰۳، به ۶۵ هزار تن در روردین امسال رسید که کاهشی معادل ۴۱/۴ درصد را نشان میدهد.
همچنین بررسی آمار ارزش صادرات فولاد نشان میدهد که میزان صادرات زنجیره فولاد در ۱۲ ماهه سال ۱۴۰۳، ۱۳ درصد معادل یک میلیارد دلار کاهش داشته است.
انجمن فولاد ایران تأکید کرده بررسی عملکرد زنجیره فولاد در سال ۱۴۰۳ نشان میدهد که این صنعت با افت در شاخصهای کلیدی مانند تولید، صادرات و واردات بعضی اقلام مهم روبهرو بوده است. کاهش ۵/۷ درصدی تولید فولاد، کاهش صادرات شمش و اسلب و رشد واردات ورق گرم، همگی نشانههایی از فشار مضاعف بر این زنجیره راهبردی هستند.
مهمترین عامل مؤثر بر وضعیت فعلی، بحران ناترازی انرژی است. کمبود و قطعی گاز در زمستان و برق در تابستان، موجب اختلال در خطوط تولید، کاهش ظرفیت بهرهبرداری و افزایش هزینه تمامشده محصولات فولادی شده است. این مشکل نهتنها بر تولید داخل، بلکه بر تعهدات صادراتی نیز تأثیر منفی گذاشته است.
وضعیت نزولی در تولید و صادرات به علت کمبود انرژی و قطع مکرر برق و گاز در صنایع دیگر هم شرایطی مشابه ایجاد کرده است.
صنایع سیمان نیز به علت قطع مکرر گاز در پاییز و زمستان، و قطع برق و حتی گاز در بهار و تابستان با کاهش تولید و در نتیجه افزایش قیمت محصولات روبرو شدهاند.
در همین رابطه محمد پاکمهر نماینده مجلس شورای اسلمی تأکید کرده که «برق کارخانههای سیمان را مرتب قطع میکنند خوب معلوم است قیمت سیمان در بازار ۳ برابر میشود.»
محمد پاکمهر با بیان اینکه مقامات دولت با هم هماهنگ ننیستند و علت قطع برق «ناترازی مدیریتی» است گفته «مشکلاتی مثل قطعی برق هیچ ربطی به تحریم ندارد و ناشی از بیتدبیری مدیریتی است.»
روحالله لک علیآبادی، نماینده دورود و ازنا و عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به بحران انرژی در ایران تأکید کرده «ناترازی انرژی فقط در برق نیست، در آب و گاز هم با ناترازی مواجه هستیم.»
این نماینده مجلس شورای اسلامی افزوده «بسیاری از مردم تماس میگیرند که یخچال و کولرها به دلیل نوسانات برق سوخته است. همچنین، بسیاری از کارخانهها تعطیل شدهاند. در حوزه انتخابیه من، متأسفانه کارخانههایی که کوره دارند، مانند فروآلیاژ و سیمان مجبورند کورههای خود را خاموش کنند.»
قطع برق که امسال با جیرهبندی سفت و سخت صورت گرفته مشکلات زیادی برای صنایع و واحدهای تولیدی ایجاد کرده است. در آنسو راهکارهای دولت نیز نتوانسته به مدیریت موثر بحران کمک کند. برای نمونه دولت از اواخر اردیبهشتماه ساعت کار ادارات و بانکها را تا آخر شهریورماه به ساعت شش صبح تا یک بعد از ظهر تغییر داده اما با گذشته چند هفته از اجرای این طرح مشخص شده در عمل این راهکارها هم نتوانسته مثبت باشد.
در همین رابطه اکبر پازوکی رئیس اتحادیه لوازم خانگی توضیح داده که «بانکها به خاطر کسبه تا ۴ بعد از ظهر در دفاترشان میمانند، برق بیشتری مصرف میکنند و اضافهکاریشان را هم میگیرند.»
رئیس اتحادیه لوازم خانگی تأکید کرده که «مطمئن باشید تغییر ساعت کاری بانکیها هیچ تأثیری روی مصرف برق ندارد.»
مجید قاسمی مدیر عامل بانک پاساردگاد مسئولین کشور فقط بلدند مردم را برای مصرف انرژی سرزنش کنند، اما در مقابل هیچ راه حلی برای خروج از رکود تورمی ندارند. او تأکید کرده که «زیان افت اقتصاد ایران در سالهای اخیر به اندازه یک چهارم ارزش درآمد ملی کشور بوده و اکثر مردم در حال مدارا کردن با کاهش شدید سطح معیشتی هستند.»
واحدهای تولید و صنعتی در حالی با افزایش قطع برق و حتی گاز در سال 1404 روبرو شدهاند که پیشتر نیز با مشکلات دیگری از جمله کمبود نقدینگی، رکود تورمی، قوانین دستوپاگیر، فساد و رانت ساختاری در حکومت، موانع گسترده بر سر تجارت خارجی و صادرات، و افزایش هزینههایی که سبب کاهش صرفه تولید میشود روبرو بودند.
در چنین شرایطی به نظر میرسد بحران انرژی که به اعتقاد کارشناسان به سرعت هم قابل حل نیست، یکی دیگر از عواملی خواهد شد که انگیزه مهاجرت کسب و کارها از ایران را تقویت کند.
همچنین کارگران ماهر و حرفهای که در صنایع مختلف مشغول به کار هستند و این روزها «امنیت شغلی» آنها به یکی از نخستین قربانیان کمبود برق تبدیل شده و دسته دسته اخراج میشوند نیز بیش از گذشته به فکر مهاجرت هستند.
نسرین اوجاقی دبیر کل انجمن ملی صنایع لوازم خانگی ایران در این رابطه گفته «تنها از یک کارخانه لوازم خانگی ما، ۴۰ نفر کارشان را رها کردهاند و برای کارگری به کشور عمان رفتهاند.»
دبیر کل انجمن ملی صنایع لوازم خانگی ایران افزوده «حداکثر حقوق یک کارگر در ایران ۲۵ میلیون است، ولی وقتی همین کارگر به یک کشور عربی همسایه میرود دهها برابر این رقم، دستمزد میگیرد.»
