ناتوانی دولت در ساماندهی شرایط جنگی برای شهروندان مشکلات ریز و درشتی را ایجاد و هزینه خانوارها به ویژه خانوارهای ساکن در شهرهای کانون حملات اسراییل را با افزایش روبرو کرده است.
مقامات دولتی به صورت سازمانیافته یکی پس از دیگری با رسانهها مصاحبه کرده و مدعی میشوند هیچگونه کمبودی در ذخیره کالاهای اساسی به ویژه مواد غذایی و دارو وجود ندارد. این در حالیست که گزارشهای میدانی حاکی از بروز کمبود و در همین حال افزایش قیمت برخی اقلام پرتقاضا در روزهای گذشته بودهاند.
طبیعی است که طی یک هفته پس از آغاز جنگ قحطی اتفاق نمیافتد اما به مرور با ایجاد اختلال در صادرات و واردات، یا توزیع کالا از مسیر جادهای و ریلی و هوایی به علت شرایط جنگی، کاهش بودجه جاری دولت به علت افزایش هزینههای نظامی، اخلال در تولید کالا با تعطیل یا نیمهتعطیل شدن واحدهای تولیدی و صنعتی، کمبود کالاها در بازار ایجاد خواهد شد.
به ویژه آنکه در اقتصادهای غیرشفاف مانند اقتصاد جمهوری اسلامی، نیز احتکار کالا به بخشی از روند توزیع کالا تبدیل شده و در نهایت کمبود و احتکار کالا سبب افزایش قیمتها میشود.
با اینهمه مشکلات مزمن اقتصاد ایران سبب شده که در برخی اقلام مانند نان کمبودها از نخستین روزها نمایان شود. روند کُند توزیع آرد سبب شده در بسیاری شهرها که این روزها با حضور جنگزدگان روبرو هستند، از جمله در استانهای شمالی کشور، کمبود نان وجود داشته باشد.
در برخی شهرها از جمله کرج نیز شماری از نانوایان ناچار به جیرهبندی نان شده و به مشتری تنها ۴ عدد نان میفروشند.
گزارشهای میدانی همچنین از افزایش قیمت هر بسته آب معدنی تا ۴۰۰ هزار تومان در تهران حکایت دارد. افزایش تقاضا به دلیل ذخیره آب در خانه در شرایط جنگی، یا از سوی خانوارهایی که خانههای خود را ترک و در سفر جادهای راهی دیگر استانها هستند سبب افزایش قیمت آب معدنی بوده است.
یکی دیگر از بحرانها افزایش هزینه حمل و نقل بین شهری در نبود ساختارهای حمل و نقل زمینی کافی در شهرهایی است که شهروندان در شرایط جنگی ناچار به خروج از آنها هستند. برای نمونه در نبود اتوبوس و قطار کافی، و به علت ترافیک سنگین جادهای، طی هفته گذشته هزینه تاکسی بینشهری با افزایش زیادی روبرو شد بطوری که بر اساس گزارشهای میدانی هزینه ماشین برای هر نفر در مسیر تهران تا شیراز به حدود ۴۵ میلیون تومان افزایش یافته است.
روزنامه «دنیای اقتصاد» در گزارشی درباره هرج و مرج در پایانههای مسافربری بین شهری نوشته هرج و مرز شکل گرفته در جریان سفر ناگهانی مسافران از جمله نتایج کاهش سرمایهگذاری در حملونقل جادهای مسافری در کشور است.
در این گزارش آمده اتوبوسهای از نفس افتاده، کمبود شدید ناوگان و شوکهای شدید قیمتی بلیت اتوبوس و کرایه تاکسیهای نجومی که در برخی موارد به بیش از ۱۰ برابر از شرایط عادی رسید از مواردی بود که مسافران با آن روبرو میشدند.
«دنیای اقتصاد» نوشته در نیمه اول هفته گذشته، دسترسی به بلیت اتوبوس از طریق سامانههای آنلاین، تقریبا غیرممکن بود و مسافران ناگزیر بودند با مراجعه حضوری به ترمینالهای مسافری، بلیت خریداری کنند. اما ماجرا به این سادگی تمام نمیشد. چون تعداد اتوبوسها نسبتی با آمار متقاضیان سفر نداشت و برخی مسافران در نهایت به دلیل کمبود اتوبوس، در این فرآیند ناکام میماندند و ناچار میشدند برای خرید بلیت ساعتها انتظار بکشند.
بر اساس این گزارش اگرچه بعد از چند روز تعداد اتوبوسها در پایانههای مسافربری تهران افزایش یافت «اما ظاهر برخی از این اتوبوسها گویای سالخوردگی و فرسودگی آنها بود و حداقل آسایشی را که مسافران بینشهری از ناوگان جادهای انتظار دارند تامین نمیکرد.»
این گزارش همچنین افزوده تعداد اتوبوسهای آماده به خدمت بینشهری از ۱۶ هزار و ۵۰۰ دستگاه در سال ۹۹ به کمتر از ۷۰۰۰ دستگاه در حال حاضر رسیده است.
در بخش دیگری از گزارش آمده در ایران خرید بلیت قطار پس از اتمام ایام پیشفروش ماهانه بسیار دشوار و گاهی هم غیرممکن است، چرا که بطور معمول تقاضای سفر ریلی همواره چند برابر میزان عرضه بلیت است.
پروازهای مسافری نیز به دلیل شرایط جنگی از هفت روز قبل تا زمان نگارش این گزارش (ظهر جمعه ۳۰ خرداد) لغو شده است و احتمال تداوم این وضعیت دور از ذهن نیست. در این شرایط بعد از خودروی شخصی، اتوبوس و تاکسی آخرین پناه مردم برای نجات سفرهایی است که به شکل ناگهانی و بدون برنامهریزی قبلی در برنامه زندگی آنها قرار گرفته است.
از سوی دیگر در حوزه درونشهری نیز در بسیاری موارد رانندگان تقاضای هزینههایی بالاتر از روند معمولی را دارند. با وجود اینکه جمعیت تهران در هفته گذشته کاهش یافته اما در آنسو بسیاری از رانندگان اسنپ نیز به شهرهای شمالی رفته که هم از خطر حملات جنگی در امان باشند و هم بتوانند از فرصت حضور میلیونهای جنگزده در این استانها بهره برده و درآمد داشته باشند.
در این شرایط، گزارشهای شهروندان نشان میدهد چه در تهران که حالا با شرایط غیرعادی روبروست و رانندگان ماندگار در شهر هم از هراس حملات نظامی تمایلی به جابجایی مسافران در اکثر ساعات روز را ندارند، چه در استانهای شمالی هزینه حمل و نقل افزایش یافته است.
