واحدهای تولیدی و صنعتی در ایران به علت بحران کمبود انرژی ناچار شدهاند به ۴۰ روز تعطیلی در تابستان تن بدهند. این تعطیلی اجباری نه تنها سبب کاهش ۴۰ درصدی تولید در هر ماه شده بلکه امنیت شغلی ۲۰۰ هزار کارگر صنعتی را با خطر جدی روبرو کرده است.
روزنامه «دنیای اقتصاد» در گزارشی درباره آثار بحران قطع برق در واحدهای صنعتی و تولیدی نوشته برآوردها نشان میدهد که در صورت تداوم روند فعلی در جیرهبندی برق، بیش از ۱۰ میلیارد دلار از مجموع ارزش افزوده کل بخش صنعت که حدود ۶۸ میلیارد دلار برآورد میشود، از دست خواهد رفت.
«دنیای اقتصاد» تأکید کرده این کاهش تولید و ارزش افزوده، نهتنها به کاهش درآمد کارگران و کارفرمایان میانجامد، بلکه موجب کاهش درآمدهای مالیاتی دولت، اختلال در زنجیره تامین، افزایش قیمت تمامشده کالاها خواهد شد.
مهدی بستانچی، رئیس شورای هماهنگی شهرکهای صنعتی کشور، نیز در گفتگو با «دنیای اقتصاد» وضعیت کنونی واحدهای صنعتی را نگرانکننده توصیف کرده و هشدار داده ادامه این روند میتواند ضربههای جدی به اشتغال، تولید و درآمد کشور وارد کند.
او با تاکید بر اینکه مشکل کمبود و قطع برق در تابستان موضوعی تازه نیست، گفت: «سالهای گذشته هم تجربه قطعی برق را داشتیم، اما امسال شدت و گستره این قطعیها بطور بیسابقهای افزایش یافته و آثار زیانبار آن بر صنعت مشهودتر است.
رئیس شورای هماهنگی شهرکهای صنعتی کشور افزوده «وزارت نیرو در اولویتبندی خود، برق بخشهای تولیدی را زودتر از سایر بخشها قطع میکند. این در حالی است که بخش تولید، ستون فقرات اقتصاد کشور است و بخش عمده چرخ اقتصادی ایران را میچرخاند.»
او همچنین به اخراج گسترده نیروی کار از ابتدای تابستان، و همچنین در معرض خطر بودن اشتغال ۲۰۰ هزار کارگر خبر داده و گفته «در بسیاری از مناطق، واحدهای صنعتی هفتهای دستکم یکسوم روزهای کاری خود را به دلیل قطع برق از دست دادهاند. در برخی نقاط این رقم حتی به نصف هفته هم میرسد. کاهش این میزان از ظرفیت تولید، باعث شده حدود ۲۰۰ هزار فرصت شغلی در شهرکهای صنعتی در معرض خطر قرار بگیرد. این رقم جدای از آن بخشی است که طی یک ماه گذشته، در عمل تعدیل نیرو را تجربه کردهاند.»
به گفته این فعال صنفی قطع برق بخش صنعت به اشکال مختلفی خسارت ایجاد میکند: «نخست، خسارت مستقیم به فرآیند تولید که به دلیل قطع برق در دو تا سه روز از هفته رخ میدهد. این امر به معنای کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی ظرفیت واقعی تولید در ماه است و برآورد میشود که ارزش روزانه این خسارتها به صدهامیلیارد تومان برسد. دوم، آسیب به مواد اولیه و تجهیزات به دلیل توقف ناگهانی فرآیند تولید، که این نیز ماهانه میلیاردها تومان زیان به همراه دارد. سوم، اختلال در زنجیره تامین که موجب تاخیر در تحویل قطعات و مواد اولیه به واحدهای بعدی میشود و این تاخیرها در نهایت به افزایش قیمت تمامشدهی محصولات بین ۱۰ تا ۲۰ درصد منجر میشود.»
رئیس شورای هماهنگی شهرکهای صنعتی کشور با تأکید بر ارتباط مستقیم این مشکل با بیکاری و رکود گفت: «وقتی ظرفیت تولید تا ۴۰ درصد افت میکند، طبیعی است که بخشی از کارگران بیکار شود. کاهش تولید تنها یک عدد اقتصادی نیست، بلکه آثار اجتماعی و اقتصادی فراوانی دارد. به گفته او، کاهش درآمد واحدهای صنعتی به کاهش درآمد کارگران و بازنشستگان منجر میشود، مالیاتهای مستقیم و غیرمستقیم را کاهش میدهد و در نهایت کسری بودجه دولت را تشدید میکند. این چرخه، خود موجب رشد تورم و فشار بیشتر بر اقشار مختلف خواهد شد.»
او همچنین گفته این شرایط «برنامهریزی تولید، تحویل به موقع سفارشها و حفظ کیفیت محصولات» را به شدت دچار اختلال میکند که «نه تنها در داخل کشور مشکلات جدی ایجاد میکند، بلکه در بازارهای صادراتی نیز به از دست رفتن اعتبار و سهم بازار میانجامد. در فضای رقابتی جهانی، خریداران بهسرعت به سمت تامینکنندگان دیگر میروند و در این شرایط بازگشت به بازار از دست رفته بسیار پرهزینه و زمانبر خواهد بود.»
در حالیکه با عبور از دومین ماه تابستان دمای هوا با کاهش روبرو خواهد شد اما عباس علیآبادی روز دوشنبه ۱۷ امرداد ۱۴۰۳ اعلام کرده که «در حال حاضر با کاهش دمای هوا، پیک برق را پشت سر گذاشتهایم اما برای پایان خاموشیها همچنان نیازمند همراهی مشترکان تا پایان تابستان هستیم.»
وزیر نیرو بر تداوم کمبود برق تأکید کرده و گفته «دو اتفاق مهم در حال رخ دادن است، با کاهش دما میزان واردات و مصرف کاهش مییابد اما باید توجه داشت که در سال خشکی قرار داریم و نیروگاههایی خارج از مدار هستند، باید روزهای باقیمانده از تابستان را با همراهی همدیگر پشت سر بگذاریم.»
ابراهیم حاتم بیگی، کارشناس حوزه انرژی در گفتگو با خبرگزاری «تابناک» گفته «برای مقابله با این مشکل، دولت نیازمند دستکم ۲۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری برای تولید برق جدید است؛ بهویژه در بخش نیروگاههای حرارتی. در حال حاضر باید حداقل ۱۰ تا ۱۲ هزار مگاوات به ظرفیت برق کشور افزوده میشد تا وضعیت به ثبات میرسید.»
ابراهیم حاتم بیگی با بیان اینکه باید یک چشمانداز میانمدت و بلندمدت جهت پایداری برق ایران فراهم شود گفته «در کوتاهمدت، مهمترین اقدام استفاده فوری از نیروگاههای گازی است، چون ارزانتر و سریعتر ساخته میشوند؛ هرچند راندمان پایین و آلودگی بالایی دارند. برای بهبود مسأله، میتوان از نیروگاههای سیکل ترکیبی بهره برد که راندمان بالا و آلایندگی کمتری دارد.»
ابراهیم حاتم بیگی با تأکید بر اینکه در بلندمدت، لازم است تمرکز بر توسعه نیروگاههای پایدار و پاک، از جمله هستهای (فازهای بعدی نیروگاه بوشهر)، و سرمایهگذاری در فناوریهای ذخیره انرژی باشد، گفته «هوشمندسازی شبکه (Smart Grids) و استفاده گسترده از منابع پراکنده تجدیدپذیر ضروری هستند.»
