سال آبی رو به پایان است و آمارها نشان میدهند که میزان بارندگی در کشور به شدت کاهش یافته و به عقیده برخی کارشناسان بحران کمبود آب همچنان ادامه خواهد داشت. کارشناسان همچنین هشدار میدهند وعده دولت برای پایان خاموشیها هم عملی نخواهد شد و کمبود برق و جیرهبندی دستکم در بخش صنعت ادامه مییابد.
جدیدترین آمارها از میزان بارش در سال آبی جاری نشان میدهد حجم بارش در ۳۰ استان از ۳۱ استان کشور نسبت به متوسط درازمدت (سالهای نرمال) منفی و کاهشی بوده است. فقط در استان گیلان بارندگی نسبت به متوسط درازمدت افزایش ۴ درصدی داشته است.
بر اساس این آمار، میزان بارشهای کشور از ابتدای سال آبی جاری (شروع مهر ۱۴۰۳) تا ۱۴ شهریورماه امسال به ۱۴۸/۵ میلیمتر رسیده که نسبت به بارشهای مدت مشابه سال آبی گذشته کاهشی ۴۱ درصدی و نسبت به بارشها در مدت مشابه بطور متوسط در درازمدت (سالهای نرمال) کاهش ۳۹ درصدی داشته است.
رکورددار کاهش بارشها استان سیستان و بلوچستان با کاهش ۷۷ درصدی نسبت به سالهای نرمال و کاهشی ۸۵ درصدی نسبت به سال گذشته است. همچنین استانهای هرمزگان، بوشهر و خوزستان با کاهش به ترتیب ۶۶، ۵۴ و ۵۰ درصدی نسبت به آمار متوسط بارشها، رتبههای بعدی رکوردهای کاهش بارش را در سال آبی جاری به نام خود ثبت کردند.
برخی کارشناسان سال آبی پیش رو که از مهرماه ۱۴۰۴ آغاز خواهد شد را هم با بارش کم پیشبینی کردهاند و معتقدند بحران کمبود آب که امسال سبب جیرهبندی آب در بخش خانگی شده بود ادامه خواهد داشت.
کاهش بارشها، افزایش دما، مدیریت ناکارآمد منابع آب زیرزمینی سبب شده تنش آبی به ۳۰ استان کشور گسترش پیدا کند و ۵۲ شهر کشور را با تنش آبی شدید روبرو کند. فرونشست زمین و حتی ورشکستگی آبی از پیامدهای بحران کمبود آب است.
مدیریت ناکارآمد منابع آبی طی چهار دهه گذشته بیش از افزایش دما و کاهش بارندگیها بر بروز تنش آبی در ایران موثر بوده و عامل اصلی خشکی رودها، تالابها و دریاچههای کشور به شمار میرود.
از سوی دیگر کاهش بارندگی سبب خالی ماندن دهها سد در ایران شده است. از آنجا که نیروگاههای آبی نقش برجستهای در تولید برق در ایران دارند، خالی ماندن سدها تولید برق را نیز با چالشهایی روبرو کرده است. این در حالیست که میزان تولید در نیروگاههای حرارتی نیز به دلیل فرسودگی نیروگاهها و کمبود سوخت با حداکثر ظرفیت انجام نمیشود.
عقبماندگی جمهوری اسلامی در سرمایهگذاری در صنعت برق، به ویژه در ایجاد نیروگاههای خورشیدی و بادی، سبب پیشبینی ادامه بحران کمبود برق در ماههای آینده شده است.
در همین رابطه هاشم اورعی رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران و استاد دانشگاه در گفتگو با خبرگزاری «رکنا» گفته «اصرار دولت بر انحصار و ناکارآمدی موجود موجب شده نه ظرفیت تولید افزایش یابد و نه سرمایهگذاری خصوصی شکل بگیرد؛ نتیجه این روند ادامه ناترازی برق و احتمال افزایش خاموشیها در سالهای آینده است.»
هاشم اورعی گفته «بر خلاف ظرفیت منصوبه ۹۴ هزار مگاواتی نیروگاه ها اما به دلیل مشکلات نیروگاهها از جمله فرسودگی و راندمان پایین، در تابستان امسال تنها حدود ۶۰ هزار مگاوات برق در پیک مصرف تولید شده است.»
این استاد دانشگاه افزوده ۱۴ درصد ظرفیت منصوبه نیروگاهی کشور برق آبی است. یعنی باید حدود ۱۲ هزار مگاوات تولید میشد اما به دلیل کاهش سطح آب پشت سدها، در بهترین حالت تنها یک سوم این ظرفیت به مدار آمده است. در نتیجه ما در بخش تولید مشکل داریم.»
به گفته هاشم اورعی تقاضای واقعی برق در بخش خانگی، صنعت، کشاورزی و غیره ۸۰ هزار مگاوات است و تولید به دلیل مشکلات موجود حداکثر ۶۰ هزار مگاوات است و در نتیجه کمبود ۲۰ هزار مگاواتی شکل گرفته است.
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی تداوم بحران کمبود برق در پاییز و زمستان پیش رو را جدی عنوان کرده و گفته «این تصور که در زمستان به دلیل کاهش برق مصرف کولرها مشکل کمبود برق نداریم، غلط است. دو مسئله در زمستان وجود دارد: نخست این که، تولید برق به دلیل توقف فعالیت بخشی از نیروگاهها برای اورهال و تعمیرات اساسی حدود یک سوم کاهش خواهد یافت و دوم، عدم تأمین سوخت کافی (گاز، گازوئیل و مازوت) از سوی وزارت نفت است که باعث از مدار خارج شدن بخش دیگری از نیروگاهها خواهد شد. همچنین وزارت نفت در بسیاری موارد به جای گاز، مازوت و گازوئیل تحویل میدهد که هم آلایندگی دارد و هم راندمان نیروگاهها را کاهش میدهد. بنابراین احتمال خاموشی زمستانی همچنان جدی است.»
او سیاستهای وزارت نیرو در دولتهای مختلف جمهوری اسلامی را عامل عدم سرمایهگذاری در صنعت برق عنوان کرده و گفته «سرمایهگذاری کافی در سالهای اخیر انجام نشده است. سه منبع سرمایهگذاری شامل سرمایهگذاری خارجی (که به دلیل شرایط بین المللی ناممکن است)، سرمایهگذاری دولتی (که با کسری بودجه ۷۰۰ همتی مواجه است) و سرمایهگذاری بخش خصوصی است با این حال وزارت نیرو به دلیل سیاستهای غلط، اعتماد بخش خصوصی را نیز از بین برده است.»
عبدالله رحیملو تحلیلگر و کارشناس اقتصادی نیز گفته «محاسبات نشان میدهد که اوایل سال نقطه عطف کسریها بوده و اکنون تنها چند ماه از ورود به بحران میگذرد.»
این کارشناس اقتصادی تأکید کرده با وضعیت فعلی، قطع برق و گاز در سال آینده شدیدتر خواهد شد و کمبود منابع آبی مشکلات تولید را تشدید میکند.
او با اشاره به جیرهبندی گسترده برق در بخش صنعت گفته «صنایع واقعی اقتصاد تحت فشارند و هزینههای تولید جبران نمیشود. ناچاریم با اقتصادی شکننده همراه شویم که باید خودمان آن را مدیریت و تقویت کنیم.»
وزارت نیرو در شرایطی با جیرهبندی برق بخش صنعتی، خانگی و کشاورزی روند عادی زندگی شهروندان را مختل کرده و خسارت هنگفتی در اقتصاد ایران ایجاد کرده که در آنسو با افزایش تعرفه برق، درآمدزایی زیادی را برای دولت ایجاد کرده است.
شهروندانی که با قطع مداوم برق روبرو هستند حالا باید قبوض چند میلیون تومانی را بابت برق پرداخت کنند. طی روزهای گذشته شهروندان تصاویر و گزارشهایی در شبکههای اجتماعی منتشر کردهاند که نشان میدهد هزینه قبوض آنها نسبت به ماههای گذشته تا پنج برابر افزایش یافته است.
