در سه هفته گذشته سه پزشک جوان با اقدام به خودکشی به زندگی خود پایان دادند. معاون مسعود پزشکیان گفته نمیدانیم رزیدنتها چرا خودکشی میکنند اما طی سالهای گذشته بارها گزارشهایی درباره مشکلات این قشر منتشر شده و بر اساس آمارهای رسمی حدود ۴۰ هزار دانشجوی علوم پزشکی نیازمند مداخلات رواندرمانی هستند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در سه هفته گذشته پنج پزشک و دانشجوی پزشکی در شهرهای مختلف ایران با اقدام به خودکشی جان خود را از دست دادند.
زهرا بهروزآذر، معاون مسعود پزشکیان در امور زنان و خانواده، هفته گذشته درباره خودکشی رزیدنتها گفت: «هنوز پژوهشی در رابطه با بررسی علل و چرایی وقوع این پدیده در میان رزیدنتها به ما نرسیده که چرا این اتفاق میافتد؛ آیا از فشار درس، نداشتن حقوق، ازدواج و سایر موارد بوده است. هنوز نمیدانیم دلایل آن چیست و لازم است تا در پیدا کردن پاسخ این سوالات دانشگاهها کمک کنند.»
این در حالیست که نرخ خودکشی پزشکیان جوان یا دانشجویان پزشکی نسبت به نرخ عمومی خودکشی در ایران بالاتر است.
در همین رابطه مسعود حبیبی معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، خردادماه امسال اعلام کرده بود که «فقط در سال ۱۴۰۳ دستکم هفت دانشجو بر اثر خودکشی جان خود را از دست دادهاند و ۸۴ نفر دیگر نیز اقدام به خودکشی کردهاند که نجات یافتند. بیش از هزار نفر از دانشجویان و دستیاران در همین سال افکار خودکشی را تجربه کردهاند.»
مسعود حبیبی افزوده بود که بر اساس آمار غربالگری، حدود ۴۰ هزار دانشجوی علوم پزشکی نیازمند مداخلات رواندرمانی هستند؛ عددی که نشان میدهد سلامت روان در این گروه به بحرانی جدی تبدیل شده و فقط با برنامههای سطحی قابل حل نیست.
براساس گزارشهای رسمی و اظهارات کارشناسان، وضعیت سلامت روان در میان دستیاران تخصصی و پزشکان زن در ایران بحرانیتر است.
وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران اواخر سال ۱۴۰۲ اعلام کرد در یک سال گذشته دستکم ۱۶ دستیار تخصصی خودکشی کردهاند. او یادآور شد که وزارت بهداشت آمار دقیقتر و بیشتری از این موارد در اختیار دارد، اما این اطلاعات محرمانه نگه داشته میشوند و به طور عمومی منتشر نمیشوند.
نازیلا شاهمنصوری روانپزشک در شهریور ۱۴۰۳ گفته بود که فشار روانی بر پزشکان زن به مراتب بیشتر است. به گفته او، در میان ۱۳ مورد خودکشی ثبتشده در سال گذشته، ۱۱ نفر زن بودهاند. این در حالیست که بطور عمومی، خودکشی منجر به مرگ در مردان از زنان بیشتر است.
نازیلا شاهمنصوری گفته است که پزشکان زن حدود ۱۲۰ درصد بیشتر از جمعیت عمومی زنان افکار خودکشی را تجربه میکنند، در حالیکه این درصد برای پزشکان مرد ۴۰ درصد است. این آمار نشان میدهد زنان پزشک به دلیل فشارهای کاری، مسئولیتهای چندگانه و چالشهای اجتماعی و حرفهای، در معرض آسیبهای روانی شدیدتری هستند و ضرورت اقدامات پیشگیرانه و حمایتهای مؤثر در سطح وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی بیش از پیش احساس میشود.
روزنامه «شرق» در گزارشی با اعلام ثبت پنج خودکشی پزشکیان در آستانه ۱۰ سپتامبر، برابر با ۱۹ شهریورماه، به عنوان «روز جهانی پیشگیری از خودکشی» نوشته سال ۱۴۰۴، پزشکی در ایران با یک بحران خاموش آغاز شد: موج خودکشی پزشکان و رزیدنتها که در بسیاری موارد رسانهای نشد، اما فشارهای سنگین کاری، رقابتهای ناسالم و کمبود حمایتهای روانی، زندگی جوانترین اعضای جامعه پزشکی را تهدید میکند.
هادی یزدانی، پزشک و تحلیلگر نظام سلامت، در گفتگو با «شرق» توضیح داده که بیش از دو سال است روی موضوع خودکشی پزشکان متمرکز شده و به طور میدانی دادههایی را جمعآوری کرده و افزوده «در دو، سه مورد اخیر، ما با پروندههایی مواجه شدیم که به نظر میرسید علت اصلی خودکشی مسائل شخصی و فردی بوده است، نه الزاما مشکلات صنفی یا شغلی. برای نمونه، یکی از این قربانیان، دانشجوی پزشکی ورودی ۹۵ دانشگاه تهران بود و سال گذشته هم مورد مشابهی اتفاق افتاده بود».
این تحلیلگر نظام سلامت تأکید کرده «پزشکان نیز مانند سایر اقشار جامعه ممکن است با اعتیاد، بیماریهای جسمی، مشکلات اخلاقی یا بحرانهای خانوادگی مواجه شوند و خودکشی فقط به مسائل شغلی محدود نمیشود. با این حال، از سال ۱۳۹۸ واژه «خودکشی پزشکان» به عنوان یک مفهوم مستقل وارد ادبیات عمومی و رسانهای شد.»
هادی یزدانی گفته پدیده خودکشی پزشکیان میان سه گروه رخ میدهد: «اول، خودکشی رزیدنتها که بیشتر با فشارهای آموزشی و کاری گره خورده است. دوم، خودکشی پزشکان شاغل که به مسائل صنفی، درآمدی یا مشکلات محیط کار مرتبط است. سوم، خودکشی دانشجویان پزشکی که در سالهای اخیر نیز مواردی از آن گزارش شده و بخشی از آن ناشی از نگرانیهای آینده شغلی است». به باور او، این دستهبندی کمک میکند ریشههای بحران بهتر دیده شود و بتوان برای هر سطح، راهکارهای مشخصی در نظر گرفت. یزدانی به افزایش ظرفیتهای غیرمنطقی دانشگاهها نیز اشاره میکند و میگوید: «دانشجویان تصور میکنند وارد بهشتی از پزشکی میشوند، اما با ورود به واقعیت با خلأهای آموزشی و مسئولیتهای سنگین مواجه میشوند. هر خطای کوچک یا تصمیم حرفهای میتواند هزینههای سنگینی برایشان همراه داشته باشد، چه از نظر مالی و چه از نظر روانی».
«ساعات کاری غیرانسانی، سیستم پادگانی آموزش پزشکی و سلسلهمراتب سختگیرانه» از مواردی هستند که به گفته هادی یزدانی در خودکشی پزشکیان نقش داد.
او توضیح داده که «سال اول رزیدنتی، برخی افراد بیش از ۱۵ شیفت پشت سر هم دارند؛ یعنی شش صبح امروز تا شش عصر فردا بدون توقف. حتی با کاهش سقف شیفتها به ۱۲، فشارها و سلسلهمراتب تحقیرآمیز پابرجاست. دانشجویان سال پایین تحت فشار رزیدنتهای بالاتر قرار میگیرند و این چرخه ادامه پیدا میکند. برخی رزیدنتها مجبور میشوند برای اشتباهات کوچک، مجازاتهای غیرانسانی مثل ۴۸ ساعت محرومیت از خواب و محدودیت در حرکات داشته باشند. مثلا اینکه اجازه ندارند ۴۸ ساعت از یک محوطه یک متر در دو متر خارج شوند».
