سخنگوی صنعت آب کشور نیز در پیش بودن پاییز خشک را تأیید کرده و گفته حجم ذخایر پشت سدهای پنجگانه تهران در مهرماه امسال ۲۵۸ میلیون مترمکعب بوده، در حالی که سال گذشته ۴۸۵ میلیون و در بلندمدت ۶۱۸ میلیون مترمکعب ثبت شده است.
بحران خشکسالی و کمبود آب با آغاز پاییز پایان نیافته بلکه هشدارها درباره تشدید این بحران در ماههای پیش رو افزایش یافته است.
عیسی بزرگزاده سخنگوی صنعت آب و معاون وزیر نیرو روز گذشته با حضور در یک نشست خبری از تداوم بحران خشکسالی در پاییز امسال و کمبود شدید ذخائر آبی کشور خبر داد.
وی گفت حجم ذخایر پشت سدهای پنجگانه تهران در مهرماه امسال ۲۵۸ میلیون مترمکعب بوده، در حالی که سال گذشته ۴۸۵ میلیون و در بلندمدت ۶۱۸ میلیون مترمکعب ثبت شده است؛ به عبارتی نسبت به پارسال ۲۲۷ میلیون مترمکعب عقب هستیم.
او شهرهای تهران، کرج، مشهد، تبریز، اصفهان، اراک و ساوه را در «پیشانی تنش آبی» معرفی کرد. سخنگوی صنعت آب همچنین با بیان اینکه «سدهای پایتخت نزدیک به حجم مرده شدهاند» گفت «درصد پرشدگی سدهای امیرکبیر ۱۵ درصد، لتیان ۲۵ درصد، لار ۲ درصد، طالقان ۴۱ درصد و ماملو ۸ درصد است.»
حجم مرده سد به بخشی از حجم مخزن گفته میشود که در پایینترین قسمت قرار دارد و آب موجود در آن عملاً قابل استفاده برای مصارف مختلف مثل کشاورزی، شرب یا تولید برق نیست.
عیسی بزرگزاده شرایط کنونی آب در کشور را «سختترین دوره کمآبی طی ۵۸ سال گذشته» عنوان کرد و گفت «پاییز سختی خواهیم داشت و بارشها کمتر از نرمال خواهد بود.»
سخنگوی صنعت آب همچنین از مردم و کشاورزان خواسته با مدیریت مصرف، وزارت نیرو را در گذر از بحران آب یاری کنند.
در همین حال عباس علیآبادی وزیر نیرو جمهوری اسلامی از برنامه دولت برای بارور کردن ابرها در آبان و آذر خبر داده و گفته: «چنانچه ابر بارانزا به سمت کشور بیاید، بارورسازی ابرها را انجام میدهیم و برنامه گستردهای در این زمینه داریم.»
عیسی بزرگزاده هم بارورسازی ابرها را به عنوان برنامه اصلی وزارت نیرو در مواجهه به بحران آب اعلام کرده و گفته «بارورسازی ابرها بهعنوان یکی از برنامههای قدیمی اما تقویتشده وزارت نیرو، بهشکل گستردهتر دنبال میشود.»
امسال بیش از سالهای گذشته پیامدهای بحران کمبود آب و از دست رفتن منابع آب زیرزمینی نمایان شده است. در یکی از جدیدترین خبرها در اینباره آمده ۹ تالاب معروف ایران شامل تالابهای بامدژ، حوض سلطان، دریاچۀ نمک، شیمبار، بختگان، گاوخونی، مهارلو، میانگران و هامون از جمله تالابهایی هستند که در پایان سال آبی گذشته خشک شدند.
همچنین بحران کمبود آب از بخش کشاورزی به بخش خانگی نیز کشیده شده و طی ماههای گذشته آب در بخش خانگی جیرهبندی شد و شهروندان با ساعتها قطع آب در هر روز روبرو بودند.
اعتراف وزیر نیرو و معاون وی درباره تداوم بحران کمآبی در کشور در حالیست که عملکرد ناکارآمد و خسارتبار دولتهای جمهوری اسلامی بیش از تغییرات اقلیمی سبب بروز خشکسالی در ایران شده است.
در همین رابطه روزنامه «شرق» در گزارشی نوشته بحران آب ایران را نمیتوان فقط به تغییرات اقلیمی یا کاهش بارندگی نسبت داد. این بحران بیش از هر چیز، بحران حکمرانی آب است. سیاستهای کوتاهمدت، نبود شفافیت و نگاه بخشی، ما را به مرز ورشکستگی آبی کشانده است. امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند تغییر رویکردیم: از مدیریت عرضه به مدیریت تقاضا، از پروژهمحوری به حکمرانی پایدار. اگر امروز اقدام نکنیم، فردا با بحرانی مواجه خواهیم شد که نهتنها کشاورزی، بلکه حیات شهرها و آینده کشور را تهدید خواهد کرد. آب، حیاتیترین منبع ملی است و بیتردید سرنوشت ایران به سرنوشت آب گره خورده است.
در گزارش روزنامه «شرق» آمده کارشناسان از وضعیتی به نام «ورشکستگی آبی» برای شرایط کنونی کشور سخن میگویند؛ وضعیتی که در آن میزان برداشت از منابع آب، بهویژه سفرههای زیرزمینی، بسیار بیشتر از توان تجدید طبیعی آنها است.
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، حدود ۸۵ درصد از دشتهای ایران ممنوعه یا ممنوعه بحرانی اعلام شدهاند. در برخی حوضهها مانند زایندهرود و کرخه، برداشت سالانه آب تا سه برابر ظرفیت تجدیدپذیر بوده است.
بیش از ۴۰۰ دشت ایران با افت شدید سطح آبهای زیرزمینی مواجهاند. پدیده خطرناک فرونشست زمین در حال تبدیلشدن به یکی از جدیترین تهدیدات زیرساختی کشور است. در اصفهان میزان فرونشست به بیش از ۳۰ سانتیمتر در سال رسیده، در حالی که آستانه بحرانی جهانی فقط چهار میلیمتر در سال است. این بحران خاموش، نهتنها زمینهای کشاورزی و سکونتگاهها، بلکه راهها، خطوط ریلی و شبکههای انتقال انرژی را نیز تهدید میکند. همچنین طی یک ماه گذشته دست کم سه فرونشست در مرکز شهر اصفهان گودالهایی به عمق چندین متر ایجاد کرد.
در این میان روزنامه «شرق» تأکید کرده که بحران آب صرفا یک مسئله فنی نیست؛ پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای دارد. خشکشدن زمینهای کشاورزی موجب مهاجرت روستاییان به شهرها شده است؛ مهاجرتی که حاشیهنشینی و فشار بر زیرساختهای شهری را افزایش داده است.
در این گزارش آمده تنشهای اجتماعی بر سر حقابه در اصفهان، خوزستان و سیستانوبلوچستان، نشانههایی از تبدیل بحران آب به یک بحران امنیتی است. از سوی دیگر، کاهش منابع آب میتواند امنیت غذایی کشور را با خطر جدی مواجه کند. ایران هماکنون حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد نیاز به گندم و ذرت را از طریق واردات تأمین میکند و تداوم بحران، این وابستگی را افزایش خواهد داد.
اکنون در حالی مقامات دولت به بارورسازی ابرها برای مدیریت بحران کمآبی در پاییز امسال امیدوار هستند که موفقیت این پروژه نیز با امکانات کنونی با ابهاماتی روبروست.
احمد وظیفه رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی هفته گذشته با تردید درباره امکان موفقیت پروژه بارورسازی ابرها صحبت کرده و گفته بود «شرکتهای فعال در این حوزه ادعا میکنند بارش را ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش میدهند، اما تحقیقات آکادمیک معتبر معمولاً چنین ادعایی را تأیید نمیکنند و با روشهای مختلف ثابت شده که نتایج تا حد اعلام شده تغییر بارش صحیح نیست.»
صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات هوا، نیز معتقد است «هیچ جایی در دنیا نیست که توانسته باشد مشکل خشکسالی خود را توسط بارروسازی ابرها حل کند. راهکار رفع خشکسالی، باروری ابرها نیست. این کار بهعنوان یک راهکار عمومی مطرح نیست؛ برای یک جای محدود قابلقبول است؛ مثلاً برای پشت یک سد.»
