با اجرای مکانیسم ماشه از یکشنبه ششم مهرماه و در پی بازگشت یکی پس از دیگری تحریمهای سازمان ملل، اتحادیه اروپا نیز تحریمهای صنایع فولاد و دیگر فلزات ایران را بازگردانده است. در سالهای گذشته و در شرایطی که نفت ایران تحت تحریم ایالات متحده قرار داشت، صادرات محصولات فولاد و دیگر فلزات سهم قابل توجهی از درآمدهای ارزی را به خود اختصاص داده بود.
وبسایت تخصصی «فولاد نیوز» در گزارشی با اشاره به بازگشت تحریمهای صنایع فولاد و دیگر فلزات از سوی اتحادیه اروپا نوشته این تحریمها از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵ به اجرا درآمده است.
بر اساس این تحریمها، قراردادهایی که قبل از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵ امضا شدهاند ممکن است امکان ادامه پیدا کنند؛ البته در صورتی که موعد تحویل کالا تا اول ژانویه ۲۰۲۶ باشد و پس از این تاریخ، تمامی تحویلها متوقف خواهد شد.
تحریمهای جدید شامل ممنوعیت کامل فروش، تأمین، انتقال یا صادرات گرافیت، همچنین فلزات خام و محصولات نیمهساخته، به ویژه آلومینیوم و محصولات فولاد، به شرکتهای ایرانی یا برای استفاده در ایران است. واردات این مواد از ایران به اتحادیه اروپا نیز ممنوع شده است.
دامنه محدودیتهای تحریمی مانند دیگر تحریمهای سازمان ملل، فراتر از تجارت فیزیکی است بطوری که این تحریمها شامل تأمین مالی، بیمه، خدمات کارگزاری و کمکهای فنی مرتبط با فولاد و سایر محصولات فلزی میشود.
شورای اروپایی تأکید کرده است که فلزات میتوانند به توسعه برنامههای هستهای و موشکی ایران کمک و همچنین صنایع تحت کنترل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تقویت کنند. بنابراین، صادرات آنها به این کشور به عنوان تهدید مستقیم امنیتی محسوب میشود.
تحریم صنایع فولاد ایران خسارت قابل توجهی را در پی خواهد داشت. صنایع فلزی، به ویژه فولاد، در سالهای گذشته که نفت ایران تحت تحریم گسترده ایالات متحده قرار داشت سهم قابل توجهی در درآمدزایی داشته است.
بر اساس آمارهای گمرک ایران در ژوئیه ۲۰۲۵ واردات اسلب از ایران به اتحادیه اروپا به ۲۲/۶ هزار تن رسیده است، در حالیکه در سال پیشتر هیچ وارداتی وجود نداشته است. این در حالیست که تحریمهای جدید در عمل تجارت رسمی محصولات نیمهساخته فولاد بین اروپا و ایران را نیز متوقف خواهد کرد.
از سوی دیگر صنایع فولاد در سالهای گذشته با گسترش تولید نیز روبرو بودهاند؛ آمارها نشان میدهد میزان ظرفیت اسمی فولاد میانی در حال حاضر در ایران برابر با ۴۴ میلیون تن در سال است. طی ۱۱ سال اخیر این کشور بطور میانگین حدود ۷۰ درصد از ظرفیت اسمی خود را تولید کرده که در سال ۱۴۰۲ این عدد به ۷۲ درصد رسیده است.
براساس آمارهای Wordsteel ایران در سال ۲۰۲۳ با حدود ۱۲ میلیون تن صادرات به عنوان یازدهمین صادرکننده بزرگ دنیا شناخته شده است.
همچنین عملکرد کارخانه فولاد مبارکه اصفهان، به عنوان یکی از اصلیترین کارخانههای تولید فولاد در ایران، نشان میدهد این کارخانه در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۴ با وجود رکود بازار داخلی، محدودیتهای انرژی و نوسانات قیمت جهانی فولاد، توانسته صادرات قابل توجهی داشته باشد.
کارخانه فولاد مبارکه در نیمه نخست سال جاری ۱۵۲ هزار میلیارد تومان درآمدها داشته و همزمان، بیش از ۷۵۰ هزار تن محصول شامل گرم، سرد، گالوانیزه و تختال به بازارهای جهانی صادر شد که رشدی ۱۲۰ درصدی نسبت به سال گذشته را نشان میدهد.
روزنامه «دنیای اقتصاد» از استان هرمزگان نیز گزارش داده که در شرایطی که محدودیتهای برق، چالشی جدی برای صنعت فولاد کشور ایجاد کرده و بسیاری از واحدهای تولیدی با کاهش محسوس تولید مواجه شدند، شرکت فولاد هرمزگان توانسته به میزان تولید هدفگذاری شده برای شش ماهه نخست امسال دست پیدا کند.
همچنین صنایع فولاد دارای رشد اقتصادی و ارزآوری قابل توجهی هستند. صنعت فولاد در سال ۱۴۰۳ با رشد ۵/۸ درصدی و رونق صادرات محصولات مانند تیرآهن و میلگرد روبرو شد.
در ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۳، ایران ۲۱/۶ میلیون تن فولاد به ارزش ۵/۵ میلیارد دلار صادر کرده است که نسبت به سال پیشتر، افزایش ۷۳ درصدی در حجم صادرات و ۱۹ درصدی در ارزش صادرات را نشان میدهد. ایتالیا، بلژیک و اسپانیا در اتحادیه اروپا جزو مهمترین واردکنندگان محصولات فولاد از ایران به شمار میروند.
اکنون تحریم صنایع فولاد و دیگر فلزات ایران نه تنها بخش صنایع فلزی بلکه درآمدهای ارزی و رشد اقتصادی ایران را نیز متأثر خواهد کرد.
تحریمهای اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۰ نیز شامل بخش مالی و ممنوعیت تجارت نفت، محصولات پتروشیمی و برخی فلزات از جمله فولاد و آلومینیوم بود که جزو سختترین تحریمها در روابط تجاری این اتحادیه با ایران به شمار میرفت. در سال ۲۰۱۵ پس از توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) محدودیتها برداشته شده بود و اکنون با فعال شدن مکانیسم ماشه بار دیگر تحریمهای پیشین یکی پس از دیگری در حال اجرایی شدن هستند.
